dhikrfa'idodiquran

Fa'idodi 7 Tabbatattu na Yin Dhikr a Kai a Kai daga Quran da Sunnah

Fa'idodi bakwai na yin dhikr a kai a kai da aka ciro kai tsaye daga Quran da hadith ingantattu — lada na ruhaniya, na tunani, da na aikace-aikace ga Musulmin da yake tuna Allah a kai a kai.

Tawagar Nafs

23 Faburairu, 2026·6 min read

Aikin da Yake Sauya Komai

A cikin dukkan ayyukan ibada na nafila a Musulunci, dhikr — wato tuna Allah — yana da matsayi na musamman. Ba kamar salah ko azumi ba, ba shi da mafi karanci ko mafi yawa. Ba kamar hajj ko zakka ba, ba shi da wasu kebantattun sharuddan wajibi. Abin kawai shi ne: ka tuna Allah, gwargwadon ikonka, a lokuta da yawa gwargwadon yadda za ka iya.

Umarni a cikin Quran ba karami ba ne: “Ya ku wadanda suka yi imani, ku ambaci Allah ambato mai yawa.” (Quran 33:41) Ambato mai yawa. Ba adadin yini guda ba. Ba zaman da aka tsara ba. Da yawa.

Me ya sa? Domin fa’idodinsa na ban mamaki ne. Quran da Sunnah sun bayyana su dalla-dalla, kuma sun shafi bangaren ruhaniya, tunani, da aikace-aikacen rayuwar dan Adam.

Ga bakwai daga cikin mafi muhimmanci.

1. Zuciya Tana Samun Natsuwa

“Hakika, da ambaton Allah ne zukata suke samun natsuwa.” (Quran 13:28)

Wannan watakila shi ne ayah mafi yawan ambato game da dhikr, kuma ya cancanci wannan shahara.

Kalmar Larabci da aka yi amfani da ita a nan — “tatma’inn” — ba kawai tana nufin hutu ko kwanciyar hankali ba. Tana nufin natsuwa mai zurfi, tabbatacciya. Irin wadda ba ta dogara da yanayi ba. Irin wadda take dorewa ko da abubuwa sun yi wuya.

Abin ban mamaki game da wannan ayah shi ne cewa yana gabatar da wata hakika: ba “ambaton Allah na iya kawo natsuwa” ko “yana iya taimakawa damuwa” ba — a’a, zukata suna samun natsuwarsu a cikinsa. Kamar ana cewa: nan ne natsuwa take zaune. Wannan ne tushe.

Ilimin halayyar dan Adam na zamani ya tabbatar da wasu bangarori na wannan tsari. Maimaita kalmomi yana kunna tsarin jijiyoyi mai kwantar da jiki. Mai da hankali kan ma’ana mai muhimmanci yana kore zagayen tunanin damuwa. Kuma ga mumini, ma’anar kalmomin — fahimtar da gaske cewa Allah Ya isa, cewa Shi Masani ne ga komai, cewa Yana tare da kai — tana ba da hangen nesa da babu wata dabara ta tunani da za ta iya kwaikwaya.

Mutumin da yake yin dhikr a kai a kai zai tarar cewa kawai damuwarsa ta ragu, saurin daukar zafi ya ragu, kuma ya fi kafu. Ba don matsalolinsa sun bace ba, sai dai domin zuciyarsa ta sami abin da take jingina da shi.

2. Allah Yana Tuna Ka a Madadi

“Saboda haka ku tuna Ni; Zan tuna ku.” (Quran 2:152)

Wannan yana daga cikin alkawuran da suka fi ban mamaki a cikin Quran. Allah bai ce “Zan ba ku lada” ko “Zan rubuta kyakkyawan aikinku” ba. Ya ce: Zan tuna ku.

Annabi Muhammad ﷺ ya kara bayani a cikin hadith qudsi — ruwayar Ubangiji wadda ba Quran ba ce: “Allah Yana cewa: ‘Ni Ina yadda bawana yake zato gare Ni. Ina tare da shi idan yana yin dhikr Na. Idan ya ambace Ni a ransa, Ina ambatonsa a kaina. Idan ya ambace Ni a cikin taro, Ina ambatonsa a cikin taron da ya fi shi.’” (Bukhari, Muslim)

Allah Ya ambace ka a taronSa — a cikin mala’iku, a matsayi na girma da daraja — lada ne mai girma har yana da wuya a fahimce shi gaba daya. Kuma sharadin shiga shi ne kawai: ka tuna Shi.

3. Kariya daga Sakaci (Ghaflah)

Quran ya bambanta sosai tsakanin nau’o’in mutane biyu: wadanda suke tuna Allah, da wadanda suke cikin ghaflah — wato sakaci ko mantuwa.

“Kuma kada ka bi wanda Muka sanya zuciyarsa ta gafala daga ambatonMu, kuma ya bi son ransa, al’amarinsa kuma ya kasance wuce gona da iri.” (Quran 18:28)

Ghaflah ita ce halin mutumin da yake raye amma ba ya halarta cikakke — yana tafiyar da rayuwa kawai yayin da zuciyarsa ba ta motsuwa da kowace tunatarwa game da Allah. Wani irin suma ne na ruhaniya wanda yake sa zunubi ya yi sauki, yake raunana lamiri, kuma yake lalata alaka da Ubangiji.

Yin dhikr a kai a kai shi ne maganinsa. Kowane ambato karamin farkawa ne — lokacin halarta, sake hada alaka, da komawa ga Allah. Mutumin da yake yin dhikr kullum yana kiyaye zuciya mai rai wadda take amsa tunatarwa, take jin nauyin zunubi, kuma take juyowa zuwa ga Allah a sauki da wahala.

4. Harshe Yana Shagala da Mafi Alheri

Annabi Muhammad ﷺ ya ce: “Shin ba zan gaya muku mafi alherin ayyukanku ba, mafi soyuwa ga Sarkinku, wanda ya fi daga darajarku, wanda ya fi alheri gare ku fiye da bayar da zinariya da azurfa, kuma ya fi alheri fiye da ku hadu da makiyinku ku sare wuyoyinsu su kuma sare naku?” Suka ce: “Hakika!” Ya ce: “Dhikr na Allah.” (Tirmidhi, Ibn Majah)

Ya fi sadaka. Ya fi shahada. Wannan fifiko mai daukar hankali ne kuma da gangan aka bayyana shi.

Bayani yana wani bangare cikin saukin samu: kowane Musulmi, komai dukiyarsa ko karfin jikinsa, zai iya yin dhikr. Mara lafiya a gado, uwa da jariri, dalibi a jarabawa, ma’aikaci a masana’anta — dukkansu za su iya shiga cikin mafi alherin aiki. Allah Ya sanya aikin da ya fi saukin samu ya zama wanda ya fi lada.

Amma akwai wani bangare kuma: idan harshe ya shagala da dhikr, ba ya shagala da gulma, karya, jayayya, ko maganar banza. Annabi Muhammad ﷺ ya bayyana harshe a matsayin daya daga cikin manyan kofofin da mutane suke jawo halakarsu ta cikinsu. Tsare shi cikin dhikr yana karewa daga hakan.

5. Sauki daga Damuwa da Bakin Ciki

Annabi Muhammad ﷺ ya koyar da wata dua ta musamman don kunci: “Ya Allah, ni bawanka ne, dan bawanka, dan baiwarka. Gashin goshina yana hannunka. Hukuncinka a kaina tabbatacce ne, kaddararka a kaina adalci ce. Ina rokonka da kowane suna da Ka sanya wa KanKa, Ka saukar a cikin LittafinKa, Ka koya wa wani daga halittarKa, ko Ka kebance shi ga KanKa a cikin gaibi… Ka sanya Quran farin cikin zuciyata da hasken kirjina, da mai tafiyar da bakin cikina, da mai sakin damuwata.” (Ahmad)

Annabi Muhammad ﷺ ya tabbatar da cewa: “Duk wanda ya fadi wannan, Allah zai kawar masa da kuncinsa, Ya maye gurbinsa da farin ciki.” (Ahmad)

Wannan umarni ne mai kama da maganin kwararru. Duk wanda yake fama da damuwa ko bakin ciki ya san cewa hankali a cikin kunci yana yawan zagayawa — tsoro iri daya, tunanin mafi muni iri daya, suna yawo ba karshe. Dhikr yana kawo katsewa da maye gurbi. Ba gudun gaskiya ba ne, amma sauyin alkibla na gaske: daga mai da hankali kan matsala zuwa mai da hankali kan Wanda dukkan matsaloli suke hannunSa.

6. Gafarar Zunubai

Daya daga cikin mafi soyuwar tsarin dhikr — Sayyid al-Istighfar, Shugaban Neman Gafara — yana dauke da alkawari da yake da wuya a yi karin girmansa:

“Allahumma anta rabbi la ilaha illa ant, khalaqtani wa ana abduk, wa ana ala ahdika wa wa’dika mastata’t. A’oothu bika min sharri ma sana’t. Aboo’u laka bini’matika alayya wa aboo’u bidhanbee, faghfirlee fa innahu la yaghfiru adhdhunuba illa ant.”

(Ya Allah, Kai ne Ubangijina. Babu abin bautawa da gaskiya sai Kai. Ka halicce ni, kuma ni bawanka ne, kuma ina kan alkawarinka da wa’adinka gwargwadon iyawata. Ina neman tsarinka daga sharrin abin da na aikata. Ina amincewa da ni’imarka a kaina, kuma ina amincewa da zunubina, don haka Ka gafarta mini, domin babu mai gafarta zunubai sai Kai.)

Annabi Muhammad ﷺ ya ce: “Duk wanda ya fadi wannan da rana, yana da yakini a cikinsa, sannan ya mutu a wannan ranar kafin yamma — yana daga cikin mutanen Aljanna. Kuma duk wanda ya fadi shi da dare da yakini, sannan ya mutu kafin safiya — yana daga cikin mutanen Aljanna.” (Bukhari)

Wannan dhikr yana daukar kasa da dakika 30 a karanta. Sharuddansa: ikhlasi da yakini. Ladansa: Aljanna.

7. Karin Arziki da Bude Kofofi

“Sai na ce, ‘Ku nemi gafarar Ubangijinku. Hakika, Shi Mai gafara ne matuka. Zai aiko muku da ruwan sama daga sama a jere, kuma Ya kara muku dukiya da ‘ya’ya, Ya sanya muku gonaki, Ya kuma sanya muku koguna.’” (Quran 71:10-12)

Wannan sashe yana rubuta nasihar Annabi Nuh (Noah, aminci ya tabbata a gare shi) ga mutanensa. Nasihar abin lura ce: nemi gafara, duniya ta zahiri za ta bude. Ruwan sama zai zo. Dukiya za ta karu. Za a yi albarka a cikin ‘ya’ya. Gonaki da koguna za su gudana.

Alaka tsakanin istighfar (neman gafara) da arzikin duniya Annabi Muhammad ﷺ ya tabbatar da ita: “Duk wanda ya yawaita istighfar, Allah zai sanya masa mafita daga kowane mawuyacin hali, sauki daga kowane bakin ciki, kuma Ya azurta shi daga inda bai zata ba.” (Abu Dawud)

Wannan ba sihiri ko camfi ba ne. Yana nuna wata ka’ida da ke cikin tsarin fahimtar Musulunci: daidaituwa da Allah tana bude kofofin duniya, domin duniya taSa ce, kuma Shi ne yake karkatar da ita zuwa ga wadanda suka juyo gare Shi.

Farawa Yau

Fa’idodi bakwai. Kowannensu muhimmi ne a kan kansa. Idan aka hada su, suna bayyana rayuwa da take:

Natsuwa a cikin halinta na ciki
Allah Yana tunawa da ita kuma Yana girmama ta
A farke kuma mai amsawa maimakon suma
Kariyar daga cutarwar harshe mai karkacewa
Sauki daga bakin ciki da damuwa
Tsarkakewa daga zunubi
Samun arziki daga wuraren da ba a zata ba

Dukkan wannan daga aikin tuna Allah a kai a kai a cikin yini.

Tambayar ba ita ce ko dhikr ya cancanci a yi ba. Tambayar ita ce ko za ka fara — kuma ka dawwama.

Nafs yana nan ne don taimakawa daidai a kan haka: bin diddigin dhikr na kullum cikin sauki, tallafin ci gaba ba tare da yankewa ba, da tunatarwa da aka gina bisa lokutan salah. Aikin naka ne. Kayan aikin suna nan.

Gina dabi’ar dhikr da Nafs — manhajar Musulunci kyauta don bin diddigin lokacin allo da ibada. Sauke ta yau.