Kare Yaranku a Intanet: Hanyar Musulunci

Nauyin da Ke Gabanmu

Annabi Muhammad ﷺ ya ce: “Kowannenku makiyayi ne, kuma kowannenku abin tambaya ne kan wadanda yake kula da su.” (Bukhari)

Lokacin da aka rubuta wannan hadith, barazanar da ke iya cutar da lafiyar yaro ta kasance mai saukin ganewa: abokan banza, wurare masu hadari, tasiri mai cutarwa a cikin al’umma. Iyaye na iya ganinsu, su tantance su, su dauki mataki.

A yau, yaro mai na’ura da ke da intanet a aljihunsa yana dauke da hanyar shiga kusan duk abin da dan Adam ya taba kirkira - ciki har da wasu daga cikin abubuwan da suka fi cutarwa da za a iya tunani. Abokin da yaranka suke shafe sa’o’i biyu tare da shi kowace yamma na iya zama bakon da ba a san shi ba a dandalin wasa. “Tasirin” da ke gina yadda suke kallon kansu na iya zama dubban hotuna da aka tace aka tsara daga mutanen da ba za su taba haduwa da su ba.

Nauyin kulawa bai canza ba. Yanayin ne ya canza.

Fahimtar Hakikanin Hadarori

Kare yara a intanet yana bukatar ka bayyana takamaiman abin da kake kare su daga gare shi. Damuwa mara bayani ba ta haifar da kyakkyawan shiri.

Abubuwa na batsa da masu cutarwa. Batsa na iya isa ga yara ko da ba su neme ta ba. Yaro da ke aikin makaranta, ko bin wani shafi mai ban dariya, ko danna mahada daga aboki, zai iya fada kan abun batsa cikin sakanni. An yi bayani sosai kan illolin ganin batsa tun da wuri: karkataccen fahimta game da jima’i, lalacewar dangantaka, kuma a wasu lokuta kamu da jaraba. A mahangar Musulunci, kare ido da zuciya yana daga cikin muhimman wajibai - kuma wannan yana farawa tun yarinta.

Saduwa da masu farautar yara. Masu farautar yara a intanet suna da dabaru kuma suna da hakuri. Suna samun yara a wuraren wasanni, sakonnin sirri na kafofin sada zumunta, da kungiyoyin masoya wani abu. Suna gina amincewa na tsawon makonni ko watanni kafin su fara kawo abubuwan da ba su dace ba ko su nemi bukatu marasa dacewa. Iyaye da yawa kan firgita idan suka san yadda wannan yake yawan faruwa; masana na kiyasta cewa daruruwan dubban yara ake tunkara ta wannan hanya a kowace shekara.

Cin zarafi ta intanet. Zalunci a intanet na iya zama mai tsanani ta hanyar da cin zarafin kafin intanet bai kasance ba. Yana bin yaro har gida. Yana karuwa ta hanyar kunyatawa a bainar jama’a da karfin taron mutane. Sakamakon lafiyar qwaqwalwa - damuwa, bakin ciki mai tsanani, cutar da kai - yana da muni.

Tsatsauran ra’ayi da akidu masu cutarwa. Yara na da saukin kamuwa da kungiyoyin da suke ba su jin mallaka, ainihi, da amsoshi masu sauki. Wannan ya hada da abubuwan tsattsauran ra’ayi da ake yadawa da sunan Musulunci da kuma abubuwan kin Musulunci da aka tsara domin haifar da shakka da rudani a zukatan matasan Musulmi.

Kwatantawa da lalacewar kallon kai. Dandalolin sada zumunta suna amfani da tsarin lissafi wajen nuna wa yara hotunan tsararrakinsu da masu tasiri wadanda aka fi kawatawa, tacewa, da tsarawa. Bincike yana nuna akai-akai cewa wannan yana kara damuwa, bakin ciki mai tsanani, da mummunan kallon jiki, musamman a wurin ‘yan mata. Wannan cuta ce ta ruhaniya kamar yadda take ta qwaqwalwa - kwatantawa yana lalata godiya da wadatar zuciya.

Tsarin Musulunci: Rigakafi da Dabi’u

Tarbiyyar Musulunci ba ta dogara da dokoki kadai ba. Tana aiki ne ta hanyar dabi’u - dasa wa yara fahimtar ainihi, manufa, da tsoron Allah (taqwa) da ke jagorantar zabinsu ko da babu mai kallonsu.

Annabi Muhammad ﷺ ya ce: “Kowane yaro ana haifarsa ne a kan fitrah” - wato dabi’ar halitta ta karkata zuwa alheri da gane Ubangiji. “Iyaye ne suke mayar da shi Bayahude, ko Nasara, ko Majusi.” (Bukhari)

Asalin karkatar yara yana samun siffa daga muhallinsu, kuma muhallinsu mafi kusa shi ne gidansu. Idan gida wuri ne da ake rayuwa da dabi’un Musulunci, ake tattauna su, ake farin ciki da su, yara suna shigar da su cikin zuciya. Idan gida wuri ne da Musulunci kawai jerin dokoki ne da ake ambata lokaci-lokaci, yara na iya biyayya yayin kuruciya amma su rasa zurfin tushen da zai rike su idan sun fuskanci matsin lamba daga waje.

Wannan yana nufin tsaron intanet ba a karshe yake warwarewa da kayan aikin fasaha ba - ana warware shi ne ta hanyar renon yara masu karfin ainihin Musulunci, wadanda suke jin amincin yin magana da iyayensu, kuma suke fahimtar dalilin da ya sa wasu abubuwa ke da cutarwa.

Matakan Tsaro Masu Amfani Bisa Shekaru

Kasa da shekara 8: Cikakken ikon iyaye

A wannan shekara, bai kamata yara su rika amfani da intanet da kansu ba. Duk amfani da allo ya kamata ya kasance a karkashin kulawa, kuma duk na’urori su kasance a wuraren da iyali ke haduwa. Ya kamata iyaye su amince da manhajoji kafin amfani da su. Ya kamata injinan bincike su kasance da tacewa. Babu bukatar samun intanet ba tare da kulawa ba a wannan shekaru.

Shekaru 8-12: Samun dama cikin tsari tare da kulawa ta kusa

Yara a wannan rukuni suna fara bincike da kansu, kuma wannan bincike yana bukatar iyakoki.

• Yi amfani da manhajar kulawar iyaye (zabukan da ke cikin iOS/Android, ko kayan aiki na wasu kamfanoni)
• Saita tacewar DNS a sadarwar gidanka (ayyuka kamar CleanBrowsing ko OpenDNS for Families suna tace abubuwan manya a matakin sadarwa, wanda yake shafar duk na’urori)
• Duba tarihin bincike akai-akai - ba a matsayin hukunci ko leken asiri ba, amma a matsayin tattaunawa ta tare
• Sanya dokoki bayyanannu kan dandalolin da aka yarda da su da wadanda ba a yarda da su ba
• Babu asusun kafofin sada zumunta a wannan shekaru

Shekaru 13-17: Kulawa ta hadin gwiwa

Manufa tana sauyawa daga iko zuwa horaswa. Matasa suna bukatar ‘yanci isasshe domin su bunkasa hukunci, amma suna bukatar jagora mai ilimi.

• Ka koma daga takunkumi da aka dora zuwa yarjejeniya da aka tattauna game da amfani
• Yi tattaunawa a bayyane game da takamaiman hadarori: aika sakonnin batsa da sakamakonsu na shari’a, dawwamar abubuwan da aka wallafa a intanet, yadda masu farauta suke aiki, da fankamar ma’aunin kafofin sada zumunta
• Yi amfani da kayan aikin kulawar iyaye da saninsu - ba leken asiri a boye ba, amma daukar nauyi a fili
• Ka kiyaye hanyoyin sadarwa a bude domin su ji amincin zuwa gare ka idan wani abu ya faru

Tattaunawar da Kake Bukatar Yi

Iyaye da yawa suna kauce wa magana da yaransu game da hadarin intanet saboda ba su san yadda za su fara ba, ko saboda suna tsoron cewa tada batun zai gabatar wa yara abubuwan da ba su sani ba tukuna.

Wannan kuskure ne. Yara suna haduwa da wadannan abubuwa tun kafin yawancin iyaye su gane, kuma yaron da aka shirya ya fi karfin tunkarar abin da ya gani fiye da wanda abin ya zo masa ba zato.

Yadda za ka tunkari tattaunawar:

Ka fara da dabi’u, ba tsoro ba. “Mun yi imani Allah ya ba mu idanunmu da zukatanmu a matsayin amana. Wani bangare na kare wannan amana shi ne yin taka-tsantsan da abin da muke barin ya shiga.” Wannan ya bambanta da cewa “intanet tana da hadari kuma cike take da miyagun mutane.”

Ka bayyana hadarorin a takamaice. Yaran da suka san yadda halayen masu farauta suke kama sun fi wahalar yaudaruwa. Ka bayyana cewa wasu manya suna amfani da intanet domin kokarin abokantaka da yara ta hanyoyin da ba su dace ba, kuma ka kwatanta yadda wannan shiryawa a hankali zai iya kasancewa.

Ka samar da aminci ba tare da hukunci ba. “Idan ka taba ganin wani abu mai tayar da hankali a intanet, ko idan wani ya tuntube ka ta hanyar da ta sa ka ji rashin dadi, ina so ka gaya min nan take. Ba za ka shiga matsala ba. Ina so ne kawai in taimaka.” Sannan ka cika hakan da gaske - kada ka kunyata su idan sun zo gare ka.

Ka ci gaba da tattaunawar. Wannan ba zance na sau daya ba ne. Yayin da yara suke haduwa da sababbin dandali da sababbin yanayi, ka ci gaba da bincikar halinsu.

Misali Yana da Muhimmanci

Yaranka suna kallon yadda kake amfani da wayarka. Idan kana ta zame allo a lokacin iyali, suna koyon cewa allo ya fi mutane muhimmanci. Idan kana kan waya yayin tattaunawa, suna koyon cewa kasancewa da hankali a wurin zance abu ne na zabi.

Uban ko uwar da yake son renon yara masu kyawawan dabi’un amfani da fasaha dole ne ya nuna wadannan dabi’u da kansa. Wannan ka’idar tarbiyya ce kuma ta Musulunci ce - an san Annabi Muhammad ﷺ da kasancewa cikakke cikin hankali da duk wanda yake magana da shi, yana ba shi cikakkiyar kulawa.

Gina Gidan da Taqwa Ce Tacewa

Kariya mafi zurfi ga yaranka a intanet ba manhajar kulawar iyaye ba ce. Taqwa ce - sanin da ya zauna a zuciya cewa Allah yana ganin komai, da kuma muradi na gaskiya na faranta Masa rai.

Yaron da aka reno da taqwa, wanda yake da rayayyar dangantaka da Allah, wanda ya fahimci cewa zuciyarsa abu ce mai daraja da ya kamata a kare - wannan yaron yana da ma’aunin ciki da babu wata tacewa da za ta iya kwaikwaya.

Wannan yana daukar shekaru na tarbiyya da niyya. Yana bukatar gida ya zama wuri da ake tuna Allah, inda ake jin Quran, inda ake aikata halayen Musulunci kuma ake yabonsu. Yana bukatar iyaye da su kansu suke kokari.

Amma shi ne nau’in tsaron intanet mafi karfi da ake da shi - wanda yake tafiya tare da yaranka ko da suna nesa da gida, ko da kulawar iyaye ta tafi, ko da ba a kara tilasta dokoki ba.

---

Nafs yana taimaka wa iyalan Musulmi wajen gina dabi’un ibada na yau da kullum tare da lafiyayyen amfani da fasaha. Ka kare abin da ya fi muhimmanci - sauke shi kyauta yau.

---

Ci Gaba da Karatu

• Jagorar Iyayen Musulmi Wajen Sarrafa Lokacin Allon Yara
• Dua ga Iyaye: Addu’o’i ga Mahaifiyarka da Mahaifinka
• Karatun Quran da Yara: Jagorar Iyali

Kana shirye ka musanya lokacin allo da ibada? Sauke Nafs kyauta - minti 1 na ibada = minti 1 na lokacin allo.

---