په اسلام کې له یوازیتوب سره څنګه چلند وکړو: په الله کې ارامي موندل

هغه یوازیتوب چې څوک پرې خبرې نه کوي

یو ځانګړی ډول یوازیتوب شته چې په داسې ټولنه کې یې تشریح کول ګران وي چې پر ورورولۍ او خورولۍ ټینګار کوي — د دې یوازیتوب چې انسان د خلکو تر منځ وي، خو هېڅوک یې په رښتیا ونه پېژني. د ګڼې ګوڼې یوازیتوب.

ډېر مسلمانان دا احساسوي. د جمعې په ورځ په مسجد کې، کله چې داسې ښکاري هر څوک خپله کړۍ لري او ته په څنډه کې یې. په داسې کورنۍ کې چې مینه درسره لري، خو نه دې پوهېږي. په داسې واده کې چې روان وي، خو ژورتیا پکې نه وي. په داسې ښار کې چې ټولنیز راشه درشه شته، خو رښتینی تړاو پکې کم دی.

موږ پرې ډېرې خبرې نه کوو، ځکه داسې ښکاري لکه ناشکري. ځان ته وایو، موږ دین لرو. موږ اسلام لرو. نو ولې باید ځان یوازې احساس کړو؟

خو یوازیتوب د ایمان ناکامي نه ده. دا د انساني حالت یوه برخه ده — داسې برخه چې اسلام یې په حیرانوونکې ژورتیا او عملي توګه ځوابوي.

اسلام د یوازیتوب په اړه څه وايي

قرآن بې له عذر غوښتلو دا مني چې انسانان تړاو ته اړتیا لري. الله فرمايي: “وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا” (سورة النبأ، 78:8). فطرت — هغه طبیعي جوړښت چې موږ پرې پیدا شوي یو — د ملګرتیا تنده هم لري. دا تنده کمزوري نه ده. دا جوړښت دی.

خو اسلام تر دې وړاندې ځي. دا تر ټولو ژور انساني یوازیتوب د خلکو نشتوالی نه، بلکې د الله له حضور څخه لرېوالی ګڼي.

ابن القیم په مدارج السالکین کې لیکلي: “په زړه کې یو یوازیتوب شته چې یوازې د الله په ملګرتیا لرې کېدای شي.” دا په ټول اسلامي ادب کې له رواني پلوه تر ټولو تېزو لیدنو څخه یوه ده. هغه یوازیتوب چې موږ یې له خلکو سره — حتی له ګرانو خلکو سره — احساسوو، ډېر وخت د زړه هغه تنده وي چې هېڅ انسان یې نه شي پوره کولای.

الله پخپله له یوازې زړه سره نېغې خبرې کوي: “أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ” (سورة الرعد، 13:28)

نه په ملګرتیا کې. نه په ساتېرۍ کې. نه په لاسته راوړنه کې. د هغه په ذکر کې.

د یوازیتوب او یوازېوالي توپیر

اسلامي دود یو داسې توپیر راښيي چې معاصرې خبرې اترې یې ډېر وخت له پامه غورځوي: د یوازیتوب — د ناخوښه بېلتون دردناکه تجربه — او خلوت تر منځ توپیر شته، چې د روحاني موخو لپاره قصدي یوازېوالی دی.

رسول محمد ﷺ له نبوت مخکې په منظم ډول د حرا غار ته یوازې تله. صحابه به د اوږدې لمونځ او فکر لپاره ځان جلا کاوه. د اسلام لویو عالمانو له الله سره په قصدي توګه یوازې وخت تېراوه، نه ځکه چې له خلکو بد وړل، بلکې ځکه چې پوهېدل د روح تر ټولو ژوره غذا په چوپتیا کې راځي.

که ته یوازې یې، موخه دا نه ده چې یوازې خپل وخت له خلکو ډک کړې. موخه دا ده چې له خپل یوازېوالي سره خپله اړیکه بدله کړې — له دې چې هغه د نشتوالي په توګه تجربه کړې، تر دې چې هغه د ځانګړي ډول حضور د فرصت په توګه تجربه کړې.

دا د درد انکار نه دی. دا لوری دی.

له یوازیتوب سره د چلند عملي اسلامي ګامونه

1. هغه څه ونوموه چې په رښتیا یې احساسوې

تر هرې روحاني نسخې مخکې یوه لومړنۍ اړتیا شته: رښتینولي. یوازیتوب ډېر وخت د نورو شیانو په بڼه ځان ښکاره کوي — ژر غوسه کېدل، ناکراري، د ټولنیزو رسنیو د پرله پسې کتو مجبوریت، ډېر خوب، ډېر خوراک.

کله چې دا بڼې ووینې، له ځانه وپوښته: ایا زه یوازې یم؟ د خبرې لپاره نه. په رښتیا. رسول ﷺ داسې څوک و چې خپل عاطفي حالتونه یې څرګندول — کله چې خدیجه وفات شوه، ویې ویل: “زه پر هېڅ شي دومره نه یم غمجن شوی لکه پر هغې.” اسلام له تا نه غواړي چې خپل احساسات تر شا پرېږدې. له تا غواړي چې سم ځای ته یې یوسې.

2. پنځو لمونځونو ته په حضور سره ورستون شه

پنځه ورځني لمونځونه، د نورو شیانو تر څنګ، هره ورځ پنځه ځله له الله سره تضمین شوې لیدنه ده. ستونزه دا ده چې کله موږ ځان بې تړاوه احساسوو، زموږ لمونځ ډېر وخت له لومړیو زیانمنېدونکو شیانو څخه وي — په بیړه یې کوو، بې حضوره لمونځ کوو، یوه خبرې اتره په تلاوت راکموو.

د یوازیتوب درملنه دا نه ده چې ډېر لمونځ وکړې (که څه هم دا مرسته کوي)، بلکې دا ده چې ښه لمونځ وکړې — په دې پوهېدلو سره چې څه روان دي. ته د الله پر وړاندې ولاړ یې. هغه اوري. ته یوازې یو رسم نه ترسره کوې؛ ته د هغه ذات په حضور کې یې چې ستا د تندې هره ذره پېژني.

رسول ﷺ وفرمایل: “کله چې له تاسو یو څوک لمانځه ته ودرېږي، نو له خپل رب سره په پټه خبرې کوي.” (بخاري). په همدې پوهه لمونځ وکړه.

3. په خپلو ټکو دعا وکړه

دودیزه دعا ځواکمنه ده، خو له الله سره نېغې خبرې هم همدومره ځواک لري، په خپله ژبه، په خپلو ټکو، د خپل یوازیتوب د ځانګړې بڼې په اړه.

الله هره ژبه پوهېږي. هغه د شخصي دعا لپاره رسمي عربي نه غواړي. په خپل سجود کې — هغه ځای چې رسول ﷺ یې د تر ټولو زیات نږدېوالي شېبه بللې — الله ته هماغه څه ووایه چې احساسوې. هغه ځانګړی یوازیتوب، هغه ځانګړې تنده ورته ووایه. هغه څه ترې وغواړه چې اړتیا ورته لرې.

دا عمل، که په دوام سره وساتل شي، د یوازیتوب له احساس سره یو اندازه کېدونکی بدلون کوي: د تجربې جوړښت بدلوي. ته نور له خپلو احساساتو سره یوازې نه یې. ته له خپلو احساساتو سره د الله په حضور کې یې.

4. ذکر دایمي ملګری وګرځوه

قرآن لارښوونه کوي: “يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا” (سورة الأحزاب، 33:41). عربي کلمه کثیراً — ډېر — دا معنا لري چې دا کله ناکله عمل نه، بلکې هغه څه دي چې د ورځې په تار او پود کې اوبدل شوي وي.

د یوازیتوب لپاره په ځانګړې توګه، منظم ذکر یو حیرانوونکی کار کوي: هغه چوپتیا ډکوي چې یوازیتوب پکې ځای نیسي. هغه ذهن چې د ذکر عادت لري، چوپتیا د تشوالي په توګه نه تجربه کوي. عبارتونه سبحان الله، الحمدلله، لا إله إلا الله، الله اکبر — دا جادويي کلمې نه دي، بلکې د حضور لنګرونه دي. دا زړه ته بیا بیا ورپه یادوي چې یوازې نه دی.

رسول ﷺ وفرمایل: “د هغه چا مثال چې الله یادوي او د هغه چا چې نه یې یادوي، د ژوندي او مړي په شان دی.” (بخاري). ذکر د ژوندي ایمان اضافه نه ده؛ همدا یې ژوند دی.

5. ټولنه ولټوه، خو بې عیبه یې مه ګڼله

اسلام پر ټولنې ډېر ستر ټینګار کوي — رسول ﷺ وفرمایل: “مؤمن د بل مؤمن لپاره د ودانۍ په شان دی، چې یوه برخه یې بله ټینګوي.” (بخاري). موږ د جلا، یوازې فردي عمل لپاره نه یو جوړ شوي. امت یو روحاني چاپېریال دی.

په عملي توګه، دا معنا لري: مسجد ته یوازې د جمعې لپاره مه ځه. د اسلامي زده کړې کړۍ ومومه. رضاکارانه خدمت وکړه. داسې یو کس ولټوه چې ملګرتیا یې ستا دین پیاوړی کړي، نه کمزوری. رسول ﷺ غوره ملګری هغه ښودلی چې د مخ لیدل یې انسان ته الله ورپه یاد کړي.

خو رښتینی اوسه. ټولنیز تړاو د جوړېدو لپاره وخت غواړي او کله چې پیدا شي هم بشپړ نه وي. د هغې ټولنې چې لرې یې او هغې ټولنې چې زړه دې ورته غواړي، تر منځ واټن دې د لا ډېر شاتګ لامل مه ګرځوه.

6. د نورو خدمت وکړه

د یوازیتوب لپاره له تر ټولو خلاف تمې نسخو څخه یوه خدمت دی. کله چې موږ یوازې یو، طبیعي میلان دا وي چې خپل لور ته راوګرځو — خپلې اړیکې ته اړتیا، خپل تشوالی. خو رسول ﷺ وفرمایل: “الله ته تر ټولو ګران خلک هغه دي چې خلکو ته تر ټولو ګټور وي.” (طبراني)

په رښتیني خدمت کې یو څه پېښېږي — د ناروغ پوښتنه کول، له ګاونډي سره مرسته کول، مسجد ته ونډه ورکول، د سپین ږیري خپلوان حال اخیستل — چې د یوازیتوب هغه کړۍ ماتوي چې هر څه یوازې د ځان پر شاوخوا راڅرخوي. ته ناڅاپه د متقابلې اړتیا او پاملرنې په داسې شبکه کې یې چې بېلتون کوچنی کوي.

د پیغمبرانو د یوازیتوب پوهېدل

که په خپل یوازیتوب کې ملګرتیا لټوې، ته له ډېر ځانګړي کاروان سره یې.

یوسف ﷺ د خپلو وروڼو له خوا څاه ته وغورځول شو، په غلامۍ وپلورل شو، او له خپل پلار څخه د لسیزو لپاره جلا شو. د هر ظاهري معیار له مخې، هغه ډېر ژور یوازې و. خو قرآن د هغه کیسه د الهي ملګرتیا له تر ټولو ښکلو روایتونو څخه ساتلې — د هغه سړي کیسه چې د پرېښودل کېدو په هر حالت کې یې الله حاضر وموند.

موسی ﷺ له مصر څخه یوازې وتښتېد، د یوې څاه ترڅنګ ستړی او بې وسه کېناست، او په قرآن کې یې له تر ټولو دردناکو انساني دعاګانو څخه یوه وکړه: “رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ” (سورة القصص، 28:24). هغه یوازې و. دا یې ونوماوه. ویې غوښتل. او مرسته راغله.

رسول محمد ﷺ خپل پلار له زېږېدو مخکې له لاسه ورکړ، مور یې په شپږ کلنۍ کې، او نیکه یې په اته کلنۍ کې. هغه د وحې له راتلو مخکې کلونه د لټون کلونه بللي. هغه په ډېرو لارو داسې څوک و چې بېلتون یې ژور پېژنده — او د مخلوقاتو تر ټولو ژورې ملګرتیا لپاره غوره شو.

یوازیتوب دا ثبوت نه دی چې ته هېر شوی یې. په اسلامي دود کې، دا ډېر وخت هغه چاپېریال وي چې تر ټولو مهم شیان پکې موندل کېږي.

ټولنیزې رسنۍ له یوازیتوب سره څه کوي

اوسنی یوازیتوب یوه ځانګړې ستونزه لري: د ټولنیزو رسنیو له خوا وړاندې کېدونکی د تړاو وهم.

د نورو خلکو د ژوند پرله پسې کتل مغز ته د ټولنیز تماس یوه ننداره ورکوي — څېرې، نومونه، تعاملونه — خو د رښتیني تړاو اصلي غذا نه ورکوي. پایله یې هغه څه ده چې څېړونکي یې “ټولنیز ناستی” بولي: دومره هڅونه چې تنده موقتي غلې کړي، خو دومره مواد نه چې هغه پوره کړي. ته د یو ساعت کتو وروسته له هغه وخت نه ډېر یوازې راپاڅې چې پیل دې کړی و، ځکه لوږه په داسې څه نیمګړې ځواب شوې چې هېڅ غذایي ارزښت نه لري.

د اسلام نسخه — ذکر، لمونځ، ټولنه، خدمت — غذایي ده. چمتو کول یې ډېر وخت نیسي او ډېر کوښښ غواړي. خو دا په رښتیا زړه تغذیه کوي، نه دا چې یوازې یې لنډمهاله بوخت کړي. کله چې تلیفون کېښودل شي او د الله حضور ولټول شي، رښتینی مخامخ کېدل ممکنېږي.

د Nafs په څېر وسایلو کارول، د منظم عبادت د عادتونو جوړولو لپاره، مرسته کولای شي چې انسان دا نظم پیدا کړي چې لږ وخت په ننداره کې او ډېر وخت په حقیقت کې تېر کړي.

هغه ژمنه چې ټینګار ورکوي

الله په قرآن کې فرمايي: “وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ” (سورة الحديد، 57:4)

یوازې نږدې نه. له لرې څخه کتونکی نه. له تاسو سره. عربي کلمه معكم د نږدې ملګرتیا حرف دی.

په اسلام کې د یوازیتوب تر ټولو ژور ځواب نه یو تخنیک دی او نه یوه ټولنه، که څه هم دواړه مهم دي. ځواب دا دی: ته هېڅکله په رښتیا یوازې نه یې. هغه ذات چې تا بشپړ پېژني — چې تا یې د جوړېدو مخکې پېژندلې، چې ستا د شتون هره شېبه څاري — همدا اوس له تا سره دی.

دا احساساتي خبرې نه دي. دا د نورو ټولو شیانو بنسټ دی.

---

هغه یوازیتوب چې تا د لمانځه ټغر ته راولي، کېدای شي هماغه یوازیتوب وي چې ستا ژوند بدل کړي.

---

نور ولولئ

د زړه او روحانیت اړوند لیکنې:

• د واده لپاره دعا: په انتظار کې ارامي موندل
• په اسلام کې د اندېښنې لپاره ذکر: کله چې زړه تر فشار لاندې وي
• د دوامدار ذکر ګټې: کله چې الله یادوې، څه بدلېږي

هغه عادتونه جوړ کړه چې زړه دې ډکوي. Nafs وړیا ښکته کړئ — خپل ذکر، لمونځ، او د قرآن لوستل هره ورځ وڅاره، څو له هغه څه سره تړلی پاتې شې چې ارزښت لري.

---