د صلاح ارزښت: ولې لمونځ د اسلام ستن ده

د قيامت په ورځ لومړۍ پوښتنه

يو hadith شته چې بايد موږ په خپل ځای ودرولای شي.

نبي محمد ﷺ فرمايلي دي: “د قيامت په ورځ به له بنده څخه تر ټولو لومړی د هغه د صلاح حساب اخيستل کېږي. که دا سمه وه، د هغه نور عملونه به هم سم وي. او که دا خرابه وه، د هغه نور عملونه به هم خراب وي.” (طبراني)

نه زموږ اخلاق. نه زموږ سخاوت. نه زموږ د Quran پوهه. لومړی حساب به د صلاح وي.

همدا يوازې موږ ته د صلاح د ارزښت په اړه هر څه وايي. خو زموږ ډېری، که رښتيني واوسو، لمونځ د روحي کارونو په يو لړليک کې د ډېرو توکو له منځه يو توکی ګڼو، نه هغه بنسټ چې نور هر څه پرې ولاړ دي. دا پوهېدل چې صلاح ولې دا مقام لري، يوازې ذهني تمرين نه دی. دا زموږ د لمانځه طريقه بدلوي.

”ستنه” په اصل کې څه معنا لري

نبي ﷺ فرمايلي دي: “اسلام پر پنځو ستنو جوړ دی: دا شاهدي ورکول چې له Allah پرته بل معبود نشته او محمد د Allah رسول دی، صلاح قائمول، زکات ورکول، د کور hajj کول، او په Ramadan کې روژه نيول.” (بخاري او مسلم)

هغه عربي کلمه چې کارول شوې، عمود، د ودانۍ ستنې ته ويل کېږي. نه سينګار. نه يوازې مهم عادت. بلکې هغه ستن چې بار پورته کوي.

له يو جوړښت څخه ستنه وباسئ، چت راپرېوځي. دا تشبيه نه ده؛ دا د ودانۍ بيان دی. کله چې صلاح له منځه ولاړه شي، زموږ د دين جوړښت، له Allah سره زموږ اړيکه، د هغه لوري ته زموږ ورځنی مخ اړول، او له ummah سره زموږ تړاو، په نړېدو پيل کوي. عالمانو دا حقيقت درک کړی و. ابن القيم ليکلي چې د صلاح پرېښودل تر ټولو ستر تاوان دی چې يو بنده يې په دې دنيا او آخرت کې ليدلی شي، د مال، روغتيا، يا خپلو عزيزانو له لاسه ورکولو څخه هم ډېر دروند.

پنځه ورځني لمونځونه: د بېرته ورګرځېدو اهنګ

د صلاح له هغو اړخونو څخه چې کم ورته پام کېږي، د هغې تکرار دی. له موږ نه دا نه دي غوښتل شوي چې په اوونۍ کې يو ځل لمونځ وکړو، يا په ورځ کې يو ځل په هغه وخت کې چې موږ يې غوره کړو. موږ د هرې ورځې په اوږدو کې پنځه ځله لمانځه ته رابلل کېږو.

فجر، مخکې له دې چې نړۍ راويښه شي، مخکې له دې چې زموږ ذهنونه د مسووليتونو له شور څخه ډک شي. ظهر، د کاري ورځې په منځ کې، د بوختيا په زړه کې يوه وقفه. عصر، د ورځې په وروستۍ برخه کې، کله چې توان کمېږي او پام خورېږي. مغرب، د لمر لوېدو پر مهال، د ورځې او ماښام تر منځ پوله نښه کوي. عشاء، له خوبه مخکې، وروستۍ خبرې مخکې له دې چې ذهن چوپ شي.

دا تصادفي مهالويش نه دی. دا د هغه څه د مخنيوي جوړښت دی چې Quran يې غفلت بولي. Allah په surah طه کې فرمايي (ayah ۱۴): “إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي”، يعنې: بېشکه زه Allah يم، له ما پرته بل معبود نشته، نو زما عبادت وکړه او زما د ياد لپاره لمونځ قائم کړه.

لمونځ د ياد نظام دی. په ورځ کې پنځه ځله، موږ له غفلته بېرته حضور ته راکاږل کېږو. په ورځ کې پنځه ځله، موږ د Allah پر وړاندې درېږو او وايو: ته هغه ذات يې چې ارزښت لري. نور هر څه دويم ځای لري.

د غاړې اېښودلو بدني عمل

د صلاح په بدني حالتونو کې داسې ژوروالی شته چې اسان تر سترګو پټېږي.

موږ درېږو. رکوع کوو. سجده کوو، د بدن تر ټولو لوړ ځای، تندی، د Allah پر وړاندې پر ځمکه ږدو. بيا راپورته کېږو او بيا همدا کوو.

نبي ﷺ فرمايلي دي: “بنده خپل رب ته تر ټولو نږدې هغه مهال وي چې په سجده کې وي، نو په هغې کې ډېر dua کوئ.” (مسلم)

دا حيرانوونکې خبره ده. Allah ته زموږ تر ټولو نږدېوالی، له هر بل حالت څخه نږدې، له لمانځه بهر زموږ له تر ټولو اخلاصمن dua څخه هم نږدې، هغه وخت دی چې زموږ مخ د هغه پر وړاندې پر ځمکه وي. د بشپړ ټيټوالي بدني حالت په عين وخت کې د تر ټولو زيات نږدېوالي حالت دی.

ابن القيم صلاح د بنده او رب تر منځ ناسته بللې ده. کله چې موږ په هر رکعت کې الفاتحه لولو، Allah موږ ته ځواب راکوي. په صحيح مسلم کې hadith راغلی چې Allah له الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ وروسته فرمايي: “زما بنده زما ستاينه وکړه”، او له الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ وروسته فرمايي: “زما بنده زما لويي بيان کړه”. موږ تشې فضا ته تلاوت نه کوو. موږ په خبرو کې يو.

صلاح او د زړه حالت

Quran موږ ته داسې څه وايي چې له وجوبه هم هاخوا دي: “إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ”، يعنې: بېشکه صلاح له بې حيايۍ او بد کاره منع کوي. (surah العنكبوت، ۲۹:۴۵)

عالمانو د دې ayah په اړه ډېر څه ليکلي دي. صلاح يوازې داسې عمل نه دی چې ثواب وګټي؛ دا داسې عمل دی چې موږ بدلوي. هغه صلاح چې په حضور سره ترسره شي، په خشوع سره، د هغه ذات په شعور سره چې موږ ورته خبرې کوو، په زړه کې د ويښتيا داسې اغېز پرېږدي چې ګناه کول سختوي.

برعکس هم رښتيا دي. کله چې زموږ صلاح تشه وي، کله چې موږ يې په بيړه کوو، پام مو خور وي، يوازې يو وجوب پوره کوو خو په هغې کې ژوند نه کوو، نو دا خپل ساتونکی اثر له لاسه ورکوي. هغه لمونځ چې له بدکارۍ منع کوي، هغه دی چې په زړه ترسره کېږي، نه يوازې په بدن.

له همدې امله عالمانو ويلي چې که ته خپل ځان له پښېمانۍ پرته په ازاد ډول په ګناه کې وينې، خپله صلاح وڅېړه. دا دواړه سره تړلي دي. ژوندی لمونځ ژوندی ضمير زېږوي.

په نوې نړۍ کې د صلاح ساتنه

زموږ د زمانې ننګونه په اصل کې شک نه دی، ډېری مسلمانان پر صلاح باور نه پرېږدي، بلکې بېځايه کېدل دي. پنځه لمونځونه وروسته کېږي، لنډېږي، يا پرېښودل کېږي، نه د انکار له امله، بلکې د ګڼه ګوڼې له امله. کاري غونډې، ټولنيزې رسنۍ، تګ راتګ، د پردې وخت، دا هغه ځایونه ډکوي چې صلاح بايد پکې ژوندۍ وي.

Quran دا خبره نېغ په نېغه يادوي: “حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ”، يعنې: لمونځونه، او منځنی لمونځ، په کلکه وساتئ، او د Allah پر وړاندې په عاجز اطاعت ودرېږئ. (surah البقرة، ۲:۲۳۸)

“په کلکه وساتئ”، په عربي کې حافظوا، د فعالې هڅې، بيدارۍ، او د هغه څه د ساتنې معنا لري چې ښايي له لاسه ولاړ شي. دا حکم مني چې صلاح ساتنې ته اړتيا لري، ځکه ژوند پرې فشار اچوي.

په عملي ډول، دا معنا لري چې د لمانځه وختونه د نه بدلېدونکو ژمنو په توګه وګڼل شي، نه د نرم وړانديزونو په توګه. دا معنا لري چې خپل چاپېريال، د ټېليفون امستنې، کاري مهالوېش، او بدني ځای، داسې برابر کړې چې د لمانځه ملاتړ وکړي، نه ورسره سيالي. ځينې مسلمانان ګوري چې له صلاح مخکې په وختونو کې د پردې وخت محدودولو وسيلې کارول ورسره مرسته کوي چې لمانځه ته د لږ ذهني شور سره ورسېږي. موخه هر هغه عمل دی چې په حضور سره لمانځه ته رسېدل طبيعي کړي.

هغه صلاح چې ستا ورځ بدلوي

صلاح ته يو عملي اړخ هم شته چې د هغې له روحي وزن څخه هاخوا دی: دا د مسلمان لپاره تر ټولو باوري ورځنی جوړښت دی.

په داسې نړۍ کې چې موږ د حاصلخېزۍ په نظامونو او د ژوند د ښه کولو په چوکاټونو کې ډوب يو، پنځه لمونځونه له ټولو څخه ډېر ټينګ څه راکوي: د ورځې لپاره د اللهي ورکړل شوې ودانۍ نقشه. پنځه ثابتې ستنې، هره يوه خپل ځانګړی خوی لري، چې ورځ په سمبالېدونکو برخو وېشي او د هغې بې شکله خپرېدو مخه نيسي چې نوی ژوند هم بوخت او هم تش احساسوي.

د سهار لمونځ ورځ تر پيل مخکې چوکاټوي. د غرمنۍ لمونځ د کار سخت بهير په خپل اوج کې دروي. د مازديګر لمونځ کرښه ساتي کله چې توان کمېږي. د لمر لوېدو لمونځ له ورځې څخه ارام ته د اوښتو نښه کوي. د شپې لمونځ حساب بندوي.

خپله ورځ د دې پنځو شېبو پر شاوخوا جوړه کړه، نه دا چې دا په خپله ورځ کې ځاي کړې، او ته به ومومې چې دا جوړښت نور هر څه ملاتړوي، ستا کار، ستا اړيکې، او ستا د ذهن ارامي.

هغه لمونځ چې هېڅکله پرې معامله ونه شوه

د نبي ﷺ د شپني سفر، اسرا او معراج، په لوړه شېبه کې Allah پنځوس ورځني لمونځونه فرض کړل. کله چې نبي ﷺ راکوزېده، موسی عليه السلام ورته مشوره ورکړه چې بېرته ولاړ شي او د کمولو غوښتنه وکړي، ځکه د هغه ummah به يې توان ونه لري. نبي ﷺ بيا بيا ورګرځېده، تر څو لمونځونه پنځو ته راکم شول. خو بيا Allah اعلان وکړ چې دا پنځه به د پنځوسو ثواب ولري.

دا کيسه د hadith په ټولګو کې راغلې ده، او يو پيغام لري: صلاح دومره مهمه وه چې د نبوي تاريخ په تر ټولو لوړ ملاقات کې د نېغ اللهي حکم موضوع شوه. دا په يوه ayah کې نه وه نازله شوې. دا د جبرائيل له لارې نه وه راکوزول شوې. دا نېغ ورکړل شوه، د Allah او د هغه د رسول تر منځ په خبرو کې.

د صلاح ارزښت د عالمانو نظر نه دی. دا د هغې د نازلېدو په خپله طريقه کې نغښتی دی.

---

صلاح د ډېرو عملونو له منځه يوازې يو عمل نه دی. دا هغه بنسټ دی چې هر بل عمل ممکن کوي، او هغه هنداره ده چې موږ ته ښيي موږ په رښتيا چېرته ولاړ يو.

---

نور ولولئ

په اسلامي عمل کې لا ژور لاړ شئ:

• په اسلام کې تر ټولو ښه سهارنۍ کړنلاره: خپله ورځ له برکت سره پيل کړئ
• له صلاح وروسته adhkar: بشپړ لارښود
• په وخت کې برکت: د حاصلخېزۍ اسلامي لارښود

چمتو يې چې د خپل لمانځه وختونه د پردې له روږدتيا وساتې؟ Nafs وړيا ښکته کړئ، لومړی خپل عبادت بشپړ کړئ او بيا د پردې وخت ترلاسه کړئ.

---