رواني روغتیاهوساینهاسلامذکرد ځان پالنه

د مسلمان رواني روغتیا: د روغ ذهن لپاره ۱۲ اسلامي کړنې

د رواني روغتیا لپاره عملي اسلامي لارښوونه: له قرآن او سنتو اخېستل شوې ۱۲ پر ثبوت ولاړې روحاني کړنې چې رښتیا هم رواني هوساینه پیاوړې کوي.

د نفس ټیم

AP ۱۴۰۵ غویی ۳·6 min read

اسلام تل خپله ارواپوهنه لرله

مخکې له دې چې د “رواني روغتیا” اصطلاح رامنځته شي، اسلام د انسان د نفس بشپړ درک درلود: د هغه اړتیاوې، کمزورۍ، د ودې وړتیا، او د الله لور ته یې بنسټیزه مخه.

قرآن نېغ په نېغه له اندېښنې، غم، خپګان او وېرې سره خبرې کوي. د ځورېدلي زړه لپاره ځانګړې کړنې ښيي. پېغمبر محمد ﷺ عاطفي پوهه په خپل ژوند کې وښوده، په ښکاره یې ژړل، د خپلو صحابه‌وو ستونزې یې منلې، او د ځانګړو رواني حالتونو لپاره یې کره ځوابونه ورښوول.

موږ په داسې وخت کې ژوند کوو چې د رواني روغتیا خبرې بالاخره عادي شوې دي، او دا ښه خبره ده. خو مسلمانان دا اړتیا هم لري چې له خپل دود څخه ګټه واخلي، داسې دود چې هغه څه وړاندې کوي چې هېڅ دنیوي چوکاټ یې نه شي ورکولای: د هستۍ یو جامع لید. دا چې زړه ولې همداسې جوړ شوی دی. د کړاو موخه څه ده. او داسې منزل چې سفر ته مانا ورکوي.

دا ۱۲ کړنې له قرآن او سنتو اخېستل شوې دي. کله چې مسلکي رواني پاملرنې ته اړتیا وي، دا یې ځای ناستي نه دي؛ بلکې هغه روحاني بنسټ دی چې نور هر څه ملاتړوي او پیاوړي کوي.

۱. پوه شئ چې زړه د ارامتیا لپاره جوړ شوی دی، یوازې په الله کې

پیل له عقیدې کېږي، ځکه له عقیدې بېله ارواپوهنه بې‌بنسټه لارښوونه زېږوي:

“خبره دا ده چې د الله په یاد زړونه ارام مومي.” (الرعد ۱۳:۲۸)

دا نه تشبیه ده او نه یوازې روحاني احساس. دا د دې بیان دی چې د انسان زړه څنګه جوړ شوی دی. هغه زړه چې خپل خالق یې موندلی وي، خپل ارام یې موندلی وي. او هغه زړه چې نه یې وي موندلی، که هر څومره شتمني، بریا او خوندونه راټول کړي، په بنسټیز ډول ناارام پاتې کېږي.

دا آیت دا نه ردوي چې ژوند سخت دی یا کړاو رښتینی دی. دا وايي چې د سولې وړتیا شته او د ذکر له لارې ورته رسېدل کېدای شي. دا هم تشخیص دی او هم نسخه.

۲. خپلې پنځه لمونځونه وکړئ، په ځانګړي ډول هغه وخت چې زړه مو نه غواړي

لمونځ په اسلامي دود کې د رواني روغتیا تر ټولو ځواکمنه کړنه ده، او ثبوت یې هم روحاني دی او هم عصبي. په ورځ کې پنځه ځله له تاسې غوښتل کېږي چې خپل کار ودروئ، خپل بدن د مکې لور ته واړوئ، او له خپل خالق سره نېغې خبرې وکړئ.

دا لاندې کارونه کوي:

د تم کېدو او بیا مخ اړولو په زور د اندېښمنو فکرونو کړۍ ماتوي
ورځې ته جوړښت ورکوي؛ عادت د رواني ثبات بنسټ دی
د تسلیمېدو بدني عمل رامنځته کوي، یعنې سجده، چې بدن او ذهن یې د خوشې کېدو په توګه تجربه کوي
په هستۍ کې ستاسې ځای بیا بیا تاییدوي: الله اکبر، الله تر هر څه لوی دی. زما له ستونزو، زما له وېرو او زما له تاوانونو هم لوی.

پېغمبر محمد ﷺ وفرمایل: “زما د سترګو یخوالی په لمونځ کې ایښودل شوی دی.” (نسائي) دا نه نمایش و او نه یوازې تقوا؛ دا د لمونځ په اړه د هغه رښتینې تجربه وه، د ارام او ډاډ په توګه.

۳. ذکر د فشار پر وړاندې خپل اتومات ځواب وګرځوئ

فشار عصبي نظام فعالوي. د فشار پر وړاندې اسلامي ځواب ذکر دی، او د ځانګړو عاطفي حالتونو لپاره د ذکر ځانګړې بڼې ښوول شوې دي:

د اندېښنې لپاره: حسبنا الله ونعم الوکیل (الله موږ ته بس دی، او هغه تر ټولو ښه کارساز دی)
د غم لپاره: إنا لله وإنا إليه راجعون (موږ د الله یو، او هم هغه ته ورګرځو)
د غوسې لپاره: أعوذ بالله من الشيطان الرجيم (زه له رټل شوي شیطان څخه په الله پناه غواړم)
د دروند بار احساس لپاره: لا حول ولا قوة إلا بالله (له الله پرته هېڅ ځواک او توان نشته)

موخه دا ده چې دا ځوابونه دومره ژور په ځان کې کېنئ چې اتومات شي؛ لومړی شی وي چې تاسې ورګرځئ، نه وروستی.

۴. هره ورځ قرآن ولولئ، که یوازې څو آیتونه هم وي

“اې خلکو، تاسې ته ستاسې د رب له لوري نصیحت راغلی، او د هغه څه لپاره شفا چې په سینو کې دي، او د مؤمنانو لپاره لارښوونه او رحمت.” (یونس ۱۰:۵۷)

الله قرآن د سینې د دننه حالتونو لپاره شفا بولي. د شفا کلمه هماغه ده چې له ناروغۍ څخه د بدني رغېدو لپاره کارېږي. دا شاعرانه ژبه نه ده؛ دا د انسان پر دننني حال د قرآن د رښتیني اغېز دعوه ده.

د دې شفا د تر لاسه کولو لپاره اړ نه یاست چې هره ورځ یو جزء ولولئ. لس آیتونه، چې ورو، په حضور او لږ فهم سره ولوستل شي، د ټولې ورځې عاطفي فضا بدلولای شي. عالمان وايي: څوک چې قرآن په منظم ډول لولي، وبه ویني چې زړه یې نرمېږي، اندېښنې یې سپکېږي، او له الله سره یې اړیکه روښانه کېږي.

۵. دعا د بشپړې رښتینولۍ د کړنې په توګه وکړئ

له رواني پلوه تر ټولو سالمو کارونو څخه یو دا دی چې انسان په رښتیا ووايي څه احساسوي. دعا د دې لپاره له الله سره ځای برابروي؛ هغه یوازینی اورېدونکی چې لا له مخکې پوهېږي او ستاسې په شریکه شوې خبره نه ستړی کېږي.

یونس علیه السلام، د کب په نس کې په بشپړه تیاره کې، وویل: “له تا پرته بل معبود نشته؛ ته پاک یې. بېشکه زه له ظلم کوونکو وم.” (الأنبیاء ۲۱:۸۷)

هغه دا دلیلونه وړاندې نه کړل چې ولې د ژغورنې وړ دی. یوازې یې حقیقت ووايه. الله سملاسي ځواب ورکړ.

تاسې الله ته ویلای شئ چې ستونزه لرئ. ورته ویلای شئ چې نه پوهېږئ. ورته ویلای شئ چې وېرېدلي، ستړي یا غوسه یاست. دا بې‌ادبي نه ده. دا د رښتینې دعا پیل دی، او د اصلي اسانتیا پیل هم دی.

۶. خپل خوب وساتئ

پېغمبر محمد ﷺ له خوب مخکې ځانګړي اذکار لرل، پر ښي اړخ به ویده کېده، او د یوې مودې ارام وروسته به د تهجد لپاره راپاڅېده. د خوب په اړه اسلامي لارښوونه فرعي خبره نه ده؛ دا هغه پوهه څرګندوي چې ارام شوی نفس روښانه نفس وي.

اوسنۍ څېړنه هغه څه تاییدوي چې دود تل ښوولي دي: د خوب کمی اندېښنه، عاطفي بې‌نظمي، کمزورې پرېکړه، او د شکر کولو کم ظرفیت رامنځته کوي. ستړی انسان صبر نه شي ساتلای. ستړی انسان ښې پرېکړې نه شي کولای.

له خوب مخکې اذکار عملي ګټه هم لري: له خوب مخکې آیت الکرسي، الإخلاص، الفلق او الناس لوستل هم د ساتنې عمل دی او هم د ارام مخکې د ذهن د چوپولو لار.

۷. خیرات ورکړئ، که اندازه یې کمه هم وي

پېغمبر محمد ﷺ وفرمایل: “خپل ناروغان په خیرات سره درمل کړئ.” (بیهقي، طبراني)

دا هم بدني ناروغۍ ته اشاره کوي او هم روحاني ناروغۍ ته. ورکول، که اندازه یې کمه هم وي، د ورکوونکي پر هوساینه مستند اغېز لري. دا د اندېښنې دنننۍ کړۍ په دې ماتوي چې پام مو بهر ته اړوي. دا تاییدوي چې تاسې کافي لرئ. دا شکر راژوندی کوي.

د هغه چا لپاره چې له مالي فشار سره مخ وي، دا کړنه د ظاهري منطق خلاف ښکاري. خو قرآن سخاوت بیا بیا له زیاتوالي سره تړي: “او هر څه چې تاسې په خیر کې لګوئ، هغه به یې بدله درکړي.” (سبأ ۳۴:۳۹). په سختۍ کې ورکول د توکل عمل دی، او توکل چې عملي شي، په ارام بدلېږي.

۸. په منظم ډول روژه ونیسئ

“اې هغو کسانو چې ایمان مو راوړی، روژه پر تاسې فرض شوې ده لکه پر هغو کسانو چې له تاسې مخکې وو فرض شوې وه، ښايي تاسې متقیان شئ.” (البقرة ۲:۱۸۳)

تقوا، چې د روژې موخه ده، په یو وخت کې هم روحاني او هم رواني حالت دی: شعور، پاملرنه، ځان‌ساتنه، حضور. روژه نفس روزي. دا ښيي چې تاسې د اشتها یا ناڅاپي غوښتنې تر واک لاندې نه یاست. دا ښکاره کېدنه، چې د وخت په تېرېدو دننه کېښني، رښتینی پر ځان واک زېږوي.

پېغمبر محمد ﷺ د دوشنبې او پنجشنبې نفلي روژو، او د سپینو ورځو، یعنې د هرې قمري میاشتې ۱۳مه، ۱۴مه او ۱۵مه، روژو ته هڅونه کړې ده. له رمضان بهر منظمې روژې د اسلامي رواني روغتیا په وسیلو کې له تر ټولو لږ کارېدونکو وسیلو څخه دي.

۹. رښتینې اړیکې جوړې او وساتئ

“مؤمنان په خپلمنځي مینه، رحمت او خواخوږۍ کې د یو بدن په څېر دي: که یو غړی درد کوي، د بدن پاتې برخه له بې‌خوبۍ او تبې سره ورسره غبرګون ښيي.” (بخاري او مسلم)

یوازیتوب د خرابې رواني روغتیا له تر ټولو پیاوړو نښوونکو څخه دی. اسلام په خپل جوړښت کې د یوازیتوب ضد دی: د جمعې لمونځونه، د عید راټولېدنې، ګډ افطارونه، د ناروغ پوښتنه، د ګاونډیانو حقوق. سنت د انساني تړاوونو د ساتلو له لارښوونو ډک دي.

رښتینې اسلامي ټولنه نمایش نه دی او نه د ټولنیزو رسنیو مخ ته جوړ شوی شکل. دا هغه څوک دی چې د ناروغۍ پر مهال ستا پوښتنې ته راځي، پوښتنه کوي چې څنګه یې او ځواب ته غوږ نیسي، او هغه څوک دی چې د شپې یې زنګ وهلی شې کله چې هر څه نړېږي. د داسې ټولنې په موندلو کې پانګونه وکړئ، او که لا ستاسې شاوخوا نشته، جوړول یې پیل کړئ.

۱۰. په طبیعت کې وخت تېر کړئ

قرآن انسانان بیا بیا دې ته رابولي چې ځمکې، اسمان، روانو اوبو، بوټو او حیواناتو ته وګوري؛ نه د شالید په توګه، بلکې د آیاتو په توګه: هغه نښې چې الله ته اشاره کوي. دا بلنه رواني اړخ هم لري: په طبیعي چاپېریال کې وخت د کورټیسول کچه راټیټوي، د وینې فشار کموي، او د پام وړتیا بېرته راژوندۍ کوي.

“آیا دوی خپل پورته اسمان ته نه ګوري چې څنګه مو جوړ کړی او ښکلی کړی دی، او په هغه کې هېڅ درز نشته؟ او ځمکه، هغه مو خپره کړې، په هغې کې مو ټینګ غرونه ایښي، او په هغې کې مو له هر ښکلي ډول څخه څه رازرغون کړي دي، د هر هغه بنده لپاره چې الله ته ورګرځي، د لید او یادونې په توګه.” (ق ۵۰:۶-۸)

قدم وهل د عبادت عمل دی. اسمان ته کتل او سبحان الله ویل د ذکر یوه بڼه ده. شفا په مخلوق کې ایښودل شوې ده؛ تاسې یوازې اړتیا لرئ چې په هغې کې حاضر اوسئ.

۱۱. خپل ډیجیټل چاپېریال وڅېړئ

دا هغه کړنه ده چې د اسلامي رواني روغتیا په دودیزه لارښوونه کې تر ټولو کمه ښکاري، ځکه ځیرک تلیفون هغه وخت نه و چې دود راټولېده. خو اصل یې لرغونی دی.

“انسان د خپل نږدې ملګري پر دین وي، نو هر یو دې په غور وګوري چې څوک نږدې ملګری نیسي.” (ابو داود، ترمذي)

ستاسې د تلیفون د منځپانګې بهیر ستاسې تر ټولو نږدې ملګری دی. دا له خوب مخکې ستاسې په غوږ کې غږ دی، سهار لومړی شی دی چې لاس ورغځوئ، او د هرې تشې شېبې پر مهال تلپاتې ملګری دی. په هغه بهیر کې څه شته، څه احساس درکوي، له څه سره مو پرتله کوي، څه درته غوښتل، وېرېدل او حسرت زېږوي، دا ستاسې رواني حالت همدومره جوړوي لکه هغه ملګري چې وخت ورسره تېروئ.

د Nafs په څېر کاریالونه دا خبره ملموسه کوي: کله چې د پردې وخت ګټلو ته قصدي هڅه غواړي، هغه بې‌فکره او روږدوونکی سکرول کمېږي چې اندېښنه او پرتله زېږوي. ستاسې رواني بنسټ بدلېږي. هغه چوپ ځای چې صبر او ذکر ورته اړتیا لري، د موجودېدو فرصت مومي.

۱۲. کله چې اړتیا لرئ، مرسته وغواړئ

پېغمبر محمد ﷺ وفرمایل: “درملنه وکاروئ، ځکه الله هېڅ ناروغي نه ده پیدا کړې مګر د هغې لپاره یې درمل ټاکلي دي.” (ابو داود)

رواني ناروغي ناروغي ده. د هغې لپاره مرسته غوښتل، که د درملګر، سلاکار، درملو یا مسلکي ملاتړ له لارې وي، د ایمان ناکامي نه ده. دا د نبوي اصل پلي کول دي: الله درمل پیدا کړي؛ ویې کاروئ.

روحاني کړنې هغه وخت د مسلکي پاملرنې ځای نه نیسي چې مسلکي پاملرنې ته اړتیا وي. دا بنسټ دی، هغه چوکاټ دی، چې پکې رغېدل بشپړتر، دوامدارتر، او د داسې مانا له احساس سره کېږي چې یوازې درمل یې نه شي ورکولای.

یوځای کول

د رواني روغتیا په اړه اسلامي لاره له خپل جوړښت سره سم هر اړخیزه ده. لمونځ نفس ته رسېږي. دعا ځانګړي زخم ته رسېږي. ذکر تلپاتې شور ته رسېږي. ټولنه یوازیتوب ته رسېږي. روژه پر ځان واک ته رسېږي. خوب بیا رغونې ته رسېږي. طبیعت لیدلوري ته رسېږي. مسلکي پاملرنه هغه څه ته رسېږي چې بدن او دماغ ورته اړتیا لري.

هېڅ یوه کړنه د نورو ځای نه نیسي. خو حتی له یوې کړنې پیل، په ځانګړي ډول له لمونځ څخه چې پېغمبر محمد ﷺ په هره سختۍ کې خپل تکیه‌ځای ساتلی و، هغه بنسټ جوړوي چې نورې کړنې پرې وده کولای شي.

“خبره دا ده چې د الله په یاد زړونه ارام مومي.” (الرعد ۱۳:۲۸)

دا ارام شته. دا د دوامدارې کړنې له لارې تر لاسه کېږي. د تعقیب ارزښت لري.