له الله سره اړیکهروحانیتایمانعبادتتوکلاسلام

له الله سره څنګه اړیکه ټینګه کړو: خپل خالق ته د نږدې کېدو ۱۵ لارې

له الله څخه لرېوالی یو له عامو روحاني مبارزو څخه دی. دلته د قرآن او سنت پر بنسټ ۱۵ عملي لارې دي چې ستا اړیکه بېرته رغوي او ژوروي.

د نفس ټیم

AP ۱۴۰۵ غویی ۳·6 min read

یو ځانګړی یوازیتوب شته چې له نورو خلکو سره تړاو نه لري. دا هغه احساس دی چې ګواکې ستا او الله ترمنځ واټن پراخ شوی دی — عبادت میخانیکي شوی، دعاوې داسې ښکاري لکه هېڅ ځای ته نه رسېږي، او هغه نږدېوالی چې یو وخت دې احساس کړی و (یا دې تل هیله لرله چې احساس یې کړې) په څه ډول له لاسه وتلی ښکاري.

دا له هغو عامو روحاني تجربو څخه ده چې مسلمانان یې بیانوي، خو نږدې هېڅکله یې په ښکاره نه وايي.

ښه خبر، چې په قرآن او سنت ولاړ دی، روښانه دی: ته له الله څخه دومره لرې کېدای نه شې چې بېرته ور ونه ګرځې. هغه فرمایلي: “او کله چې زما بندګان له تا څخه زما په اړه پوښتنه وکړي، نو بېشکه زه نږدې یم. د دعا کوونکي دعا ته ځواب ورکوم کله چې هغه ما رابولي.” (2:186)

نږدېوالی لا له مخکې ممکن دی. لاندې ۱۵ ځانګړې لارې دي چې د دې لپاره زمینه برابروي.

۱. پوه شه چې الله په رښتیا څوک دی

د روحاني لرېوالي تر ټولو عام لامل د الله په اړه کمزوری یا کږه پوهه ده. ډېر مسلمانان له داسې انځور سره لویېږي چې تر ډېره پر وېرې ولاړ وي — الله د داسې قاضي په توګه چې سزا ته چمتو دی — بې له دې چې د هغه رحمت، نږدېوالی، سخاوت او مینه هم د بنسټیزو صفاتو په توګه وپېژني.

د الله ۹۹ نومونه په نیت سره زده کړه. هر نوم د هغه د پېژندلو یوې بلې ژورې خوا ته بلنه ده. الودود (تر ټولو ډېر مینه کوونکی). القریب (نږدې). المجیب (د دعا ځواب ورکوونکی). الغفار (پرله‌پسې بښونکی). اللطیف (په پټه مهربان).

ته له هغه چا سره نږدېوالی نه شې احساسولای چې په رښتیا یې نه پېژنې. دا چې الله څوک دی — نه په تشو مفاهیمو کې، بلکې د هغه د ځانګړو صفاتو له مخې — ژوره پېژندنه د هر څه بنسټ دی.

۲. په حضور سره لمونځ وکړه، یوازې په حرکتونو نه

صلاح د بنده او د هغه د رب ترمنځ ټاکل شوې اصلي لیدنه ده. “بېشکه زه الله یم. له ما پرته بل معبود نشته، نو زما عبادت وکړه او زما د یاد لپاره لمونځ قائم کړه.” (20:14)

ستونزه دا نه ده چې خلک لمونځ نه کوي — ستونزه دا ده چې ډېر خلک له خشوع (حضور او عاجزۍ) پرته لمونځ کوي. کله چې صلاح د الله سره د خبرو پر ځای د حرکتونو یوه میخانیکي لړۍ شي، د اړیکې جوړولو ځواک یې ډېر کمېږي.

د خپل راتلونکي لمانځه مخکې ۳۰ ثانیې تم شه. ځان ته یادونه وکړه: زه اوس د الله په وړاندې درېږم. هغه ذات چې زه یې پیدا کړی یم. زما فکرونه پېژني. زما د ورمېږ له رګ څخه راته نږدې دی. بیا پیل وکړه.

یو لمونځ چې په بشپړ حضور سره وشي، د اړیکې لپاره تر هغو لسو لمونځونو ډېر ارزښت لري چې بې پامۍ سره ادا کېږي.

۳. قرآن د معنا لپاره ولوله — یوازې د تلاوت لپاره نه

“ایا دوی په قرآن کې غور نه کوي، که د دوی پر زړونو قفلونه دي؟” (47:24)

قرآن د الله مستقیمه وینا ده چې تا ته کېږي. کله چې یوازې د رسم په توګه ولوستل شي — د غږ لپاره، د تورو د ثواب لپاره — خو په هغه څه غور ونه شي چې ویل کېږي، د قرآن اړیکیز اړخ له لاسه وځي.

دا وازمویه: هره ورځ یوه پاڼه له ژباړې سره ولوله. د هرې پاڼې وروسته تم شه او پوښتنه وکړه: الله همدا اوس ما ته څه وویل؟ دا زما د ژوند لپاره څه معنا لري؟ دا تدبر دی — له قرآن سره ژور فکري تړاو — او له الله سره د نږدېوالي د احساس تر ټولو نېغو لارو څخه دی.

۴. رښتینې، شخصي دعا وکړه

“ما راوبولئ؛ زه به درته ځواب درکړم.” (40:60) دا د الله مستقیمه، بې شرطه ژمنه ده.

ډېر مسلمانان په عربي کې حفظ شوې جملې د دعا په توګه وايي، چې ښه کار دی — خو هېڅکله په خپله ژبه، له خپل زړه څخه، د خپل ځانګړي حالت په اړه دعا نه کوي. پیغمبر محمد ﷺ دواړه ډوله دعا کوله. هغه حفظ شوې دعاوې لرلې، او له الله سره یې هم داسې خبرې کولې لکه څوک چې له هغه ذات سره خبرې کوي چې هر څه پېژني، د خپل ژوند د ځانګړو حالاتو په ژبه.

له هرې صلاح وروسته پنځه دقیقې ځانګړې کړه چې یوازې له الله سره خبرې وکړې — په هغه ژبه چې ستا زړه پرې تر ټولو روان دی. هغه ته ووایه چې د څه په اړه اندېښمن یې، څه ته هیله لرې، د څه لپاره شکر وباسې. دا بې ادبي نه ده — دا په مخلوقاتو کې تر ټولو ژوره نږدې اړیکه ده.

۵. ذکر په پاملرنه سره وکړه

“خبر اوسئ، د الله په یاد زړونه ارام مومي.” (13:28)

ذکر — د الله پرله‌پسې یاد د سبحان الله، الحمد لله، لا إله إلا الله، الله اکبر په څېر کلمو سره — یوازې د ثواب راټولول نه دي؛ دا د پام روزنه ده. دا ذهن د ورځې په اوږدو کې د الله لور ته راګرځوي او هغه څه جوړوي چې عالمان یې مراقبه بولي — دا پوهاوی چې ته تل د الله په حضور کې یې.

کلیدي ټکی پاملرنه ده. ۳۳ ځله سبحان الله ویل، خو ذهن بل ځای وي، اړیکه نه جوړوي. ۱۰ ځله یې ویل، خو په رښتیا د معنا په اړه فکر کول — دا چې الله له هرې نیمګړتیا پاک دی، له هر انساني محدودیت پورته دی، او له مخلوقاتو سره هېڅ ورته والی نه لري — د ملاقات یوه رښتینې شېبه رامنځته کوي.

تر صلاح وروسته له تسبیحاتو پیل کړه: ۳۳ سبحان الله، ۳۳ الحمد لله، ۳۳ الله اکبر، بیا لا إله إلا الله وحده لا شريك له، له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير. درې دقیقې. د ورځې درې ځله.

۶. د فجر په وخت کې قرآن ولوله

“او د سهار تلاوت هم؛ بېشکه د سهار تلاوت شاهد لرونکی دی.” (17:78)

قرآن په ځانګړي ډول د فجر وخت تلاوت “شاهد لرونکی” یاد کړی — د شپې فرښتې او د ورځې فرښتې دواړه په هغه بدلون کې حاضرې وي. ډېر مسلمانان چې د فجر د قرآن منظم عادت یې جوړ کړی، وايي چې دا د الله سره د نږدېوالي په احساس کې بدلون راوستونکی دی. د هغه ساعت ارامتیا، د وخت له ځانګړي مقام سره یو ځای، له قرآن سره داسې تړاو پیدا کوي چې په نورو وختونو کې یې ترلاسه کول سخت وي.

۷. صدقه ورکړه — په ځانګړي ډول په پټه

“څوک دی چې الله ته ښه پور ورکړي، څو الله یې ورته څو چنده زیات کړي؟” (2:245)

صدقه (رضاکارانه خیرات) په قرآن کې الله ته د پور په تمثیل بیان شوې — او دا د دې په اړه ژوره وینا ده چې الله سخاوت څومره جدي ګڼي. په منظم ډول ورکول، په ځانګړي ډول په پټه (بې له ټولنیزو رسنیو او د پېژندنې د غوښتنې)، زړه له دنیا سره له تړاو څخه لیرې روزي او هغه پاک اخلاص ته یې بیايي چې له الله سره نږدېوالی ممکنوي.

پیغمبر محمد ﷺ ویلي چې له هغو اوو ډلو څخه یوه چې الله به یې د قیامت په ورځ تر خپل سیوري لاندې راولي، “هغه سړی دی چې دومره په پټه صدقه ورکوي چې چپ لاس یې نه پوهېږي ښي لاس یې څه ورکړل.” (بخاري او مسلم)

۸. د مرګ او آخرت په اړه فکر وکړه

“هر نفس به د مرګ خوند څکي.” (3:185) “او هغه له تاسو سره دی، هر چېرته چې یاست.” (57:4)

د مرګ پوهاوی بدبیني نه ده — دا روحاني روښانتیا ده. پیغمبر محمد ﷺ ویلي: “د خوندونو پرېکوونکی ډېر یادوئ.” (ترمذي) هغه دا د ناامیدۍ د پیدا کولو لپاره نه دي ویلي، بلکې ځکه چې د پای لرلو شعور زړه بېرته هغه څه ته راګرځوي چې رښتیني او تلپاتې دي.

له خوب مخکې پنځه دقیقې د خپل مرګ په اړه فکر وکړه. څه شی به دې غوښتل چې ډېر دې کړي وای؟ څه به دې غوښتل چې ویلي دې وای؟ له څه به پښېمانه کېدې؟ بیا هماغه کارونه وکړه، تر هغه چې وخت لا شته.

۹. صلوات زیات کړه (پر پیغمبر درود)

“بېشکه الله او د هغه فرښتې پر نبي درود لېږي. ای مؤمنانو، پر هغه درود ولېږئ او په پوره سلام سره سلام پرې ووایاست.” (33:56)

پر پیغمبر محمد ﷺ صلوات ویل هم د الله د مستقیم امر اطاعت دی او هم پیاوړی روحاني عمل. پیغمبر محمد ﷺ ویلي: “چا چې پر ما یو ځل درود ولېږه، الله به پر هغه لس ځله رحمت ولېږي.” (مسلم)

عالمان وايي چې د پیغمبر مینه او د الله مینه بېلېدونکې نه دي — او د صلواتو زیاتول لومړۍ مینه پیاوړې کوي، چې دویمه لا پیاوړې کوي. دا عادت کړه چې هره ورځ ۱۰۰ ځله صلوات ووایې، په ځانګړي ډول د جمعې په ورځ چې ثواب یې څو چنده کېږي.

۱۰. تهجد وکړه — که کله ناکله هم وي

“او د شپې په یوه برخه کې په دې سره نفل وکړه؛ ښايي ستا رب تا ستایل شوي مقام ته راپورته کړي.” (17:79)

“زموږ رب د هرې شپې په وروستۍ درېیمه برخه کې تر ټولو ټیټ اسمان ته راکوزېږي او وايي: ‘څوک ما رابولي چې ځواب ورکړم؟ څوک له ما غواړي چې ورکړم؟ څوک له ما بښنه غواړي چې بښنه ورته وکړم؟’” (بخاري او مسلم)

دا حدیث الله داسې بیانوي چې د شپې په وروستۍ درېیمه برخه کې د خپلو بندګانو ملګرتیا په فعاله توګه غواړي. د شپې منځ، کله چې نړۍ ویده وي او یوازې ته او ستا رب یاست — دا د ورځې هغه ساعت دی چې تر ټولو بې واسطې اړیکه پکې ممکنه ده. حتی د تهجد دوه رکعته، په اوونۍ کې یو یا دوه ځله، داسې اړیکیز نږدېوالی رامنځته کوي چې د پاتې عبادت احساس بدلوي.

۱۱. شکر په منظم ډول تمرین کړه

“او که تاسو شکر وباسئ، زه به خامخا تاسو ته زیات درکړم.” (14:7)

شکر یوازې یو عاطفي احساس نه دی — دا روحاني عمل دی. عالمان یې درې برخې بیانوي: نعمت پېژندل، هغه الله ته منسوبول، او نعمت په هغو لارو کارول چې الله راضي کوي.

هر سهار درې ځانګړي شیان ولیکه چې شکر یې وباسې او په شعوري ډول یې الله ته منسوب کړه. نه دا چې “زه د روغتیا شکر وباسم”، بلکې: “ای الله، تا ما ته نن د تګ، لمانځه او فکر کولو روغتیا راکړه — او زه پوهېږم چې دا ستا له لوري ده، زما د خپل کار له امله نه.” دا ځانګړتیا شکر له غیرفعاله احساس څخه فعالې لیدنې ته اړوي.

۱۲. تل بښنه وغواړه

“او ما وویل: له خپل رب څخه بښنه وغواړئ. بېشکه هغه تل ډېر بښونکی دی.” (71:10)

الله خپل ځان الغفار بللی — هغه ذات چې پرله‌پسې بښنه کوي، یوازې یو ځل نه. استغفار (بښنه غوښتل) د لویو ګناهونو لپاره یو ځلنی عمل نه دی — دا ورځنی عمل دی. پیغمبر محمد ﷺ — هغه څوک چې په ټول مخلوق کې الله ته تر ټولو ډېر خوښ و — هره ورځ له الله څخه تر ۷۰ ځله ډېر بښنه غوښتله. (بخاري)

د استغفار عمل په خپله نږدېوالی جوړوي، ځکه دا د اړتیا صادقانه منل دي. دا وايي: زه پوهېږم چې کمزوری شوی یم. زه پوهېږم چې تا ته اړتیا لرم. زه تا ته راګرځم. او الله دې راګرځېدو ته ځواب ورکوي.

۱۳. هغه څه لرې کړه چې تا لیرې کوي

ځینې شیان په فعاله توګه له الله څخه لرېوالی جوړوي. پرله‌پسې ګناه، بې توبې، زړه ورو ورو سختوي. د تفریح زیات مصرف — په ځانګړي ډول هغه منځپانګه چې هغه څه عادي کوي چې الله حرام کړي — روحاني درک بې حسه کوي. هره ورځ د ساعتونو لپاره د ټولنیزو رسنیو بې پروا کارول هغه ځای ډکوي چې اړیکه پکې وده کوي.

دا د ملامتۍ خبره نه ده. دا د صادقانه علت او پایلې خبره ده. که له الله څخه لرېوالی احساسوې، وګوره چې څه دې مصرف کړي او څه دې کړي دي. عموما یو روښانه تړاو پکې وي.

د بې خبرۍ یوه ځانګړې سرچینه لرې کول ډېر وخت د نوي عبادت تر زیاتولو اغېزمن وي. کله ناکله ستونزه دا نه وي چې ته کافي څه نه کوې — ستونزه دا وي چې یو څه په فعاله توګه د هغه څه مخه نیسي چې ته یې کوې.

۱۴. په وړو عبادتونو کې دوامداره اوسه

“الله ته تر ټولو محبوب عملونه هغه دي چې په دوامداره توګه کېږي، که څه هم واړه وي.” (بخاري او مسلم)

دا حدیث په ټول سنت کې له تر ټولو عملي پلوه مهمو حدیثونو څخه دی. دوام تر شدت ډېر مهم دی. هغه مسلمان چې هر سهار دوه نفل په دوام سره، د یو کال لپاره کوي — تر هغه چا ډېر اړیکه جوړه کړې چې په رمضان کې شپږ ساعته لمونځ کوي او بیا ورک شي.

دوه یا درې واړه عبادتونه وټاکه چې هره ورځ یې دوام ورکولای شې. د سهار اذکار. د قرآن یوه پاڼه. تر صلاح وروسته تسبیحات. دا واړه، دوامداره عملونه هغه چوکاټ دی چې له الله سره نږدېوالی پرې جوړېږي.

۱۵. له الله څخه نېغ په نېغه نږدېوالی وغواړه

دا ښايي له ټولو وسیلو څخه تر ټولو لږ کارېدلې وي:

عربي: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَحُبَّ عَمَلٍ يُقَرِّبُنِي إِلَى حُبِّكَ

تلفظ: اللهم إني أسألك حبك وحب من يحبك وحب عمل يقربني إلى حبك

معنا: “ای الله، زه له تا ستا مینه غواړم، او د هغه چا مینه چې تا سره مینه لري، او د هغه عمل مینه چې ما ستا مینې ته نږدې کوي.” (ترمذي، حسن درجه ورکړل شوې)

پیغمبر محمد ﷺ دا دعا معاذ بن جبل ته ورښوولې وه او ورته یې سپارښتنه کړې وه چې له هرې صلاح وروسته یې هېڅکله پرې نه ږدي. له الله څخه هماغه نږدېوالی وغواړه چې ته یې لټوې. هماغه ذات یې درکوي.

نږدېوالی هغه احساس نه دی چې ته یې په زور جوړوې

وروستی، مهم ټکی: له الله سره د نږدېوالي احساس د عمل پایله ده، د عمل شرط نه دی. اړتیا نه لرې چې د پیل لپاره لومړی نږدېوالی احساس کړې، بیا په زیات حضور سره لمونځ وکړې، صدقه ورکړې، دعا وکړې او قرآن په پاملرنه سره ولولې. ته لومړی دا کارونه کوې. احساس وروسته راځي — کله ورو، کله ناڅاپه، خو راځي.

پیغمبر محمد ﷺ په حدیث قدسي کې ویلي چې الله فرمایلي: “زما بنده ما ته په داسې څه نه رانږدې کېږي چې ما ته د هغه له هغو فرایضو څخه ډېر محبوب وي چې پر هغه مې فرض کړي دي. او زما بنده په نفلونو سره ما ته رانږدې کېدو ته دوام ورکوي، تر دې چې زه ورسره مینه وکړم. کله چې زه ورسره مینه وکړم، نو زه د هغه اورېدل شم چې پرې اوري، د هغه لید شم چې پرې ویني، د هغه لاس شم چې پرې نیسي، او د هغه پښه شم چې پرې ګرځي.” (بخاري)

له فرایضو پیل وکړه. نفلونه ورزیات کړه. هغه څه لرې کړه چې واټن جوړوي. له الله څخه هغه څه وغواړه چې یوازې هغه یې درکولای شي.

هغه نږدېوالی چې ته یې لټوې، لا له مخکې ستا په تمه دی.