د مسلمان ورځنی معمولګټورتیاصلاحاسلامي ژوند بڼهد وخت مدیریت

د مسلمان لپاره غوره ورځنی معمول: خپله ورځ د عبادت پر محور جوړول

د مسلمان غوره ورځنی معمول وپېژنئ؛ څنګه خپله ورځ د پنځو لمونځونو شاوخوا منظمه کړئ، برکت ډېر کړئ، او هغه عادتونه جوړ کړئ چې پیغمبر ﷺ یې نمونه ښودلې ده.

د نفس ټیم

AP ۱۴۰۵ غویی ۳·6 min read

هغه جوړ چوکاټ چې ته یې نه کاروې

اسلام ۱۴۰۰ کاله مخکې تا ته ورځنی مهالوېش درکړی دی. دا هر ۲۴ ساعته په طبیعي برخو وېشي؛ د ساعت له مخې نه، بلکې د لمر او اسمان له مخې؛ او په ټوله ورځ کې پنځه ستنې ږدي چې که سمې وکارول شي، داسې ریتم جوړوي چې بل هېڅ شی یې ځای نه شي نیولای.

پنځه ورځني لمونځونه ستا د ورځې خنډونه نه دي. همدا ستا د ورځې جوړښت دی. هر څه چې د هغوی ترمنځ پېښېږي، باید له هماغو څخه روان شي، راتلونکي لمونځ ته ورسېږي، او د الله په هغه یاد رنګین وي چې هر لمونځ یې بیا تازه کوي.

پیغمبر ﷺ همدا ژوند کړی و. د هغه ورځنی ژوند ګډوډ یا بې پلانه نه و؛ بلکې د عبادت د ځانګړو وختونو، د یاد د ځانګړو عملونو، او هغو ځانګړو عادتونو شاوخوا جوړ و چې سپېڅلتیا یې د عادي ژوند پر سر غوړوله. صحابه به ویل چې کله یې هغه لیده، نه یې شوای ویلای چې عبادت چېرته پای ته رسېږي او ورځنی ژوند چېرته پیل کېږي.

دغه یووالی تا ته هم شونی دی. دا یې د جوړولو لاره ده.

بنسټ: د لمونځونو کړۍ د ورځې د جوړښت په توګه

مخکې له دې چې د ځانګړو عادتونو خبره وکړو، دا په زړه کې کښېنوه: ستا ورځ یوه برخه نه ده، شپږ برخې لري.

له فجر مخکې تر لمر ختو — روحاني سهار
له لمر ختو تر ظهر — د کار لومړۍ برخه
له ظهر تر عصر — د ورځې منځنی بیا برابرول
له عصر تر مغرب — د کار دویمه برخه / د کورنۍ وخت
له مغرب تر عشاء — ماښام
له عشاء وروسته — ورو کېدل او ارام

کله چې ته د سهار له نهو تر ماښام پنځو یوه بې توپیره ورځ نه ګڼې، بلکې په دې برخو کې فکر کوې، هر څه بدلېږي. هر لمونځ د اوښتون ټکی ګرځي؛ د تم کېدو، بیا لوري موندلو، او بیا د نوي نیت سره د پیل شېبه.

له فجر مخکې ساعت: تر ټولو سپېڅلې کړکۍ

راپاڅېدل

که ته له فجره ۲۰-۳۰ دقیقې مخکې راپاڅېږې، د شپې وروستۍ درېیمې برخې ته ننوځې؛ هغه وخت چې الله تر ټولو نږدې اسمان ته راکوزېږي او غږ کوي: “څوک له ما څه غواړي چې ور یې کړم؟” (بخاري او مسلم)

له راپاڅېدو سره نبوي دعا پیل کړه:

“الحمدلله الذي أحيانا بعد ما أماتنا وإليه النشور.”

“ټولې ستاینې الله لره دي، هغه چې له مرګ وروسته یې موږ ته ژوند راکړ، او بېرته ورګرځېدل هم ده ته دي.”

د پیل کوونکو لپاره: که اوس له فجره مخکې راپاڅېدل ډېر لوی ګام ښکاري، یوازې د فجر لپاره راپاڅه. پرېنږده چې کمال د ممکن کار مخه ونیسي.

تهجد (که وخت وي)

له فجره مخکې ان دوه رکعته نفل لمونځ هم ډېر دروند وزن لري. پیغمبر ﷺ وفرمایل: “له فرض لمونځونو وروسته تر ټولو غوره لمونځ د شپې لمونځ دی.” (مسلم) لنډ تهجد له رښتینې دعا سره د نورو وختونو له ساعتونو عبادت نه ډېر ارزښت لري.

اودس او اوښتون

اودس د خوب له حالت څخه ویښتیا ته د قصدي اوښتون د عمل په توګه وکاروه. بسم الله ووایه. په هر ګام کې حاضر اوسه. تر هغه چې اودس پای ته رسوې، ته نور هغه څوک نه یې چې همدا اوس ویده و؛ ته هغه څوک یې چې د الله پر وړاندې درېدو ته ځان برابروي.

فجر: د ورځې لومړۍ بریا

لمونځ

پیغمبر ﷺ د فجر د فرضو مخکې دوه رکعته سنت د “دنیا او څه چې پکې دي، تر هغو غوره” وبلل. (مسلم) مه یې پرېږده.

ورو لمونځ وکړه. په حضور سره تلاوت وکړه. د خلاصېدو بیړه مه کوه؛ همدا اوس راپاڅېدلی یې، لا داسې بیړنی ځای نشته چې ورسېږې. پرېږده دا لمونځ هماغه بې بیړې پیل وي چې باید وي.

له فجر وروسته اذکار

د سهار اذکار سمدستي له لمانځه وروسته بشپړ کړه. دا د ورځې لپاره ستا ساتنه ده؛ هغه روحاني کلا چې پیغمبر ﷺ یې د ماښام تر وخته ستا ساتونکې بللې ده. دا ۵-۱۰ دقیقې نیسي او پکې دا شامل دي:

آیت الکرسي (۱ ځل)
سورې الاخلاص، الفلق، الناس (هره یوه ۳ ځله)
“بسم الله الذي لا يضر…” (۳ ځله)
سید الاستغفار (۱ ځل)
د سهار ځانګړي اذکار

له فجر وروسته قرآن

د فجر او لمر ختو ترمنځ وخت په قرآن کې په ځانګړي ډول یاد شوی دی: “إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا” (الإسراء، ۱۷:۷۸) — یعنې د فجر تلاوت حاضرېدونکی دی؛ د شپې او ورځې فرښتې د بدلېدو پر وخت حاضرې وي او شاهدي ورکوي.

د معنا لپاره ولوله. ان یوه پاڼه په بشپړ پام او غور سره ارزښت لري. ډېر یې لا ښه دي. د ټېلېفون پر ځای فزیکي مصحف د خبرتیاوو له خوا د دې وخت د غلا کېدو خطر کموي.

اشراق: د لمر ختو جایزه

که ته له فجره تر لمر ختو پورې په خپل د لمانځه ځای کې، یا نږدې، پاتې کېدای شې؛ چې د موسم له مخې ۱۵-۶۰ دقیقې کېږي؛ او بیا ۲-۴ رکعته لمونځ وکړې، پیغمبر ﷺ دا د بشپړ حج او عمرې برابر بللي دي. (ترمذي)

دا په ټوله ورځ کې د وخت تر ټولو لوړ عاید دی. هر سهار شته. ډېری مسلمانان یې نه پېژني، او که یې پېژني هم، بیا هم ترې وځي.

د سهار برخه (له لمر ختو وروسته تر ظهر): ستا تر ټولو ژور کار

له روحاني سهار وروسته، ستا ذهن په خپل لوړ حالت کې وي. خوب اډېنوسین پاک کړی وي. د تندي مخکینۍ مغزي برخه تازه وي. اراده د ورځې په اعظمي کچه وي. لا د پرېکړو ستړیا نه وي راغلې. لا سلګونو داخلېدونکو شیانو ته نه یې تیت شوی.

دا ستا د تر ټولو غوښتونکي کار وخت دی:

تخلیقي کار
ستراتېژیک فکر
ستونزمن زده کړه
لیکنه، شننه، د ستونزو حل

برېښنالیک نه. اداري کار نه. ټولنیزې رسنۍ نه. دا کارونه وروسته هم کېدای شي، کله چې ذهني ځواک راټیټ شوی وي. په سهار کې خپل تر ټولو ښه ذهن د تر ټولو مهم کار لپاره وکاروه.

د ټېلېفون پوله: ډېر لوړ کارکوونکي مسلمانان وايي چې خپل ټېلېفون تر ظهر وروسته، یا لږ تر لږه تر سهارنۍ کړنلارې تر بشپړېدو پورې، له لاسرسي لرې ساتي. دا افراطي دریځ نه دی؛ دا د دې پېژندنه ده چې ټېلېفون د خپل جوړښت له مخې پام ټوټې کوي. سهار دومره ارزښتناک دی چې ټوټې نه شي.

ظهر: د ورځې منځنۍ ستنه

لمونځ

ظهر نږدې د کاري ورځې په منځ کې راځي. دا قصدي دی. لمونځ د طبیعي وقفې کار کوي؛ خنډ نه، بلکې جوړ شوی بیا برابرول.

د اذان پر وخت خپل کار ودروه. اودس وکړه. د فرضو مخکې ۴ رکعته سنت، ۴ رکعته فرض، بیا وروسته ۲ رکعته سنت وکړه. دا بشپړ ظهر ۱۰-۱۲ دقیقې نیسي.

څه به درته ښکاره شي: کار ته پاک بېرته راګرځې. د سهار وروستۍ ذهني تیاره لرې کېږي. له خپلې ستونزې دومره لرې شوی یې چې لیدلوری درته ځای پر ځای شي.

قیلوله (د ورځې منځنی ارام)

پیغمبر ﷺ د ورځې په منځ کې لنډ ارام سپارښتنه کړې ده. څېړنه اوس هغه څه تاییدوي چې هغه یې نمونه ښودلې وه: د ماسپښین په لومړیو کې ۲۰ دقیقې خوب د ماسپښین ذهني کارکردګي په ښکاره ډول ښه کوي.

دا ټمبلي نه ده. دا سنت دی. ان له ظهر وروسته ۱۵-۲۰ دقیقې څملاستل، که خوب هم پکې نه وي، د اندازه کېدونکي ګټې لري.

عصر: دویمه ساه

لمونځ

عصر په قرآن کې ځانګړی خبرداری لري. الله د عصر پر وخت قسم کوي: “وَالْعَصْرِ ۝ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ” (العصر، ۱۰۳:۱-۲) علما یادوي چې دا سوره، سره له دې چې درې آیتونه لري، دومره جامع ګڼل شوې وه چې امام الشافعي ویلي: “که خلک یوازې په دې سوره غور وکړي، همدا به ورته بس وي.”

عصر پر وخت وکړه. پیغمبر ﷺ د عصر د لمونځ د پرېښودو په اړه سخت خبرداری ورکړی: “څوک چې د عصر لمونځ له لاسه ورکړي، لکه کورنۍ او مال یې چې له لاسه ورکړی وي.” (بخاري)

د ماسپښین کاري برخه

له عصر وروسته د ورځې دویمه ګټوره کړکۍ پرانیستل کېږي. ذهني کارکردګي د ورځې منځني ټیټ حالت نه بېرته راګرځېدلې وي. دا وخت د دې لپاره وکاروه:

ناستې او ګډ کار (ټولنیزه انرژي په ماسپښین کې لوړه وي)
د کارونو بشپړول او تعقیبول
اداري کار
زنګونه او لیکنې

د ماسپښین برخه عموما تر مغربه روانه وي؛ د موسم له مخې ۲-۴ ساعته درکوي.

د کورنۍ وخت

پیغمبر ﷺ له خپلې کورنۍ سره په حضور پېژندل کېده. د کور په کارونو کې یې مرسته کوله، له ماشومانو سره یې لوبې کولې، له خپلو مېرمنو سره یې باکیفیته وخت تېراوه. که ماسپښین هغه وخت وي چې له کورنۍ سره یې شریکولای شې، نو ویې کړه. د کورنۍ په وخت کې برکت رښتینی دی.

مغرب: د ماښام اوښتون

لمونځ

مغرب د دنیاوي ورځې پای نښه کوي. لمر لوېدلی وي. رڼا بدله شوې وي. لمونځ هم دا بدلون انځوروي؛ لنډ دی (۳ رکعته فرض)، لکه دا مني چې ورځ د اوښتون په حال کې ده او دا د اوږدې وقفې نه، بلکې د نښې اېښودلو شېبه ده.

له مغرب وروسته، د ماښام اذکار د شپې په اوږدو کې ساتنه درکوي، لکه سهارنيو اذکارو چې د ورځې ساتنه درکړه. بشپړ یې کړه.

د ماښام خواړه

په دودیز ډول، د مسلمان کورنۍ اصلي خواړه په مغرب کې وو؛ د ورځې له کار وروسته د خوړو پر شاوخوا د کورنۍ راټولېدل. پیغمبر ﷺ په ګډه خوړلو ټینګار کړی: “یو ځای خورئ او مه جلا کېږئ، ځکه برکت په ملګرتیا کې دی.” (ابن ماجه)

دا د حضور وخت دی. د ډوډۍ پر وخت ټېلېفون لرې کېږده. په رښتیا له هغو خلکو سره اوسه چې ورسره یې.

عشاء: د ورځې مهر

لمونځ

عشاء هغه لمونځ دی چې ورځ بندوي. پیغمبر ﷺ دوه شیان نه خوښول: له عشاء مخکې ویده کېدل او له هغې وروسته بې ګټې خبرې. دواړه سپارښتنې هغه ریتم ساتي چې فجر ممکن کوي.

عشاء پر خپل وخت وکړه. له فرضو وروسته ۲ رکعته سنت بشپړ کړه. وتر لمونځ هم ورزیاتول په پام کې ونیسه؛ پیغمبر ﷺ وتر هېڅکله نه پرېښود، ان په سفر کې هم.

ورو کېدل

له عشاء وروسته اسلامي ورځ د خوب لور ته ورو کېږي. دا د دې وخت نه دی:

ډېر د پردې کارول
پاروونکې محتوا
د نوو سختو پروژو پیلول

دا د دې وخت دی:

نرم قرآن یا اسلامي لوستل
سپکه کورنۍ خبرې اترې
غور او ورځلیک
د سبا نیتونو برابرول

د خوب وخت اذکار

له خوبه مخکې، پیغمبر ﷺ ځانګړي عملونه لرل:

بستره درې ځله څنډل (د پاکوالي نښه)
درې قلونه لوستل (سورې الاخلاص، الفلق، الناس) او پر بدن لاس تېرول
آیت الکرسي لوستل
سبحان الله (۳۳ ځله)، الحمدلله (۳۳ ځله)، الله اکبر (۳۴ ځله) ویل
پر ښي اړخ ویده کېدل

هغه دا هم فرمایلي: “بې له اودسه مه ویده کېږئ.” (ابن حبان) د اودس په حالت کې ویده کېدل د پاکوالي په حالت کې ویده کېدل دي، او فرښتې په دې حالت کې ستا لپاره دعا کوي.

یو ځای کول: د جوړې ورځې یوه بېلګه

۳:۳۰ سهار — د تهجد لپاره راپاڅېدل (یا د فجر پر وخت راپاڅېدل) ۴:۰۰ سهار — د فجر اذان: ۲ سنت + ۲ فرض + اذکار ۴:۲۰ سهار — د قرآن تلاوت ۴:۵۰ سهار — اشراق لمونځ (له لمر ختو وروسته شاوخوا ۵:۱۵ سهار) یا د کار پیل ۹:۰۰ سهار — د ژور کار برخه پیلېږي ۱۲:۴۵ غرمه — د ظهر اذان: ۴ سنت + ۴ فرض + ۲ سنت + اذکار + ارام ۱:۱۵ غرمه وروسته — دویمه کاري برخه یا د کورنۍ/اداري وخت ۴:۱۵ ماسپښین — د عصر اذان: ۴ فرض + د ماسپښین اوښتون ۶:۳۰ ماښام — د مغرب اذان: ۳ فرض + اذکار + کورنۍ ډوډۍ ۸:۳۰ ماښام — د عشاء اذان: ۴ فرض + ۲ سنت + وتر ۹:۰۰ ماښام — ورو کېدل: لوستل، غور ۱۰:۰۰ شپه — د خوب وخت اذکار + خوب

ټول وختونه خپل ځای او د موسم د لمونځ وختونو ته برابر کړه.

په دې معمول کې د ټکنالوژۍ رول

پورته جوړښت د طبیعي ستنو شاوخوا جوړ دی؛ لمر، اذان، او د عبادت ریتم. پردې او وسیلې، که بې کنټروله پاتې شي، د دې جوړښت له هرې برخې سره سیالي کوي. د سهار اذکار د انسټاګرام ځای نیسي. د ظهر وقفه د ریلز په ښکته پورته کولو بدلېږي. د خوب وخت اذکار هېڅکله نه کېږي، ځکه ته د سکرول په منځ کې ویده شوې.

له همدې امله قصدي ټېلېفون کارول یوازې د روغتیا موضوع نه ده، اسلامي موضوع هم ده. ستا ټېلېفون یا ستا د ورځې جوړښت ته خدمت کوي، یا یې کمزوری کوي. بې طرفه حالت ډېر کم وي.

نفس د دې لپاره شته چې ټېلېفون د جوړښت خدمتګار کړي: عبادت د پردې وخت ګټي، ورځ د صلاح شاوخوا لوری مومي، او ټېلېفون ستا د لومړیتوبونو انځور ګرځي، نه د هغوی زبېښونکی.

دا له مخکې نه ستا جوړښت دی

ته اړ نه یې چې د مسلمان ورځنی معمول له صفره جوړ کړې. الله ستا لپاره جوړ کړی دی. پنځه لمونځونه یې هډوکي دي. سنت عادتونه یې غوښه ده. هغه نیت چې ته یې راوړې، روح یې دی.

ستا کار دا دی چې هغه جوړښت ته حاضر شې چې له مخکې درکړل شوی؛ چوکاټ جدي ونیسې، نبوي عادتونه پرې ورزیات کړې، او د پرله پسې لمونځ نظم پرېږدې چې د پرله پسې ژوند نظم شي.

ګټور مسلمان هغه څوک نه دی چې بشپړ مهالوېش لري. هغه څوک دی چې ورځ یې پنځه ځله بېرته هغه ذات ته ورګرځي چې ورځ یې ورکړې ده.

له همدې ځایه پیل کړه. نور هر څه ورپسې راځي.