دعاصبرایمان

کله چې ستا دعا بې ځوابه ښکاري: د الله د وخت پوهه

ولې دعا کله ناکله داسې ښکاري لکه نه چې اورېدل کېږي؟ اسلام دې ته ژور او تسل ورکوونکی ځواب ورکوي. د هغو درې ځوابونو په اړه زده کړه وکړه چې الله هرې دعا ته ورکوي، او دا چې څنګه په مقصد سره انتظار وکړې.

د نفس ټیم

AP ۱۴۰۴ سلواغه ۳۰·6 min read

هغه دعا چې داسې ښکارېده لکه اغېز یې ونه کړ

تا دعا وکړه. په اخلاص دې وکړه، په دوام دې وکړه، په اودس کې دې وکړه، قبلې ته مخامخ، په تر ټولو غوره وختونو کې. بیا بيا څه ونه شول. یا داسې درته ښکاره شول چې هېڅ ونه شول. کار ترلاسه نه شو. اړیکه ښه نه شوه. ناروغي لرې نه شوه. حالت بدل نه شو.

له دې سره څه کوې؟

دا د مسلمان په ژوند کې له هغو دردناکو تجربو څخه ده چې ډېرې پټې پاتې کېږي، او له هغو خبرو څخه ده چې لږ پرې بحث کېږي. موږ د دعا د ځواک، د سوال د ښکلا، او د رحمت د هغو دروازو خبره کوو چې تل پرانيستې دي. خو د دعا کولو او د هغې د ځواب لیدلو ترمنځ د واټن خبره لږ کوو؛ داسې واټن چې میاشتې، کلونه، یا ټول عمر اوږدېدای شي.

دا لیکنه د همدغه واټن په اړه ده. اسلام په رښتیا د بې ځوابه ښکاره کېدونکې دعا په اړه څه ښيي، دا څه معنا لري، او څنګه ښه انتظار وکړو.

لومړی: هېڅ دعا بې ځوابه نه پاتې کېږي

تر ټولو مهمه خبره چې باید وپوهېږې دا ده چې په اسلام کې هېڅ صادقه دعا هېڅکله له پامه نه غورځول کېږي. د “بې ځوابه” کلمه خپله ناسم تصور دی.

نبي ﷺ وفرمایل: “هېڅ مسلمان نشته چې الله ته داسې دعا وکړي چې په هغې کې ګناه یا د خپلوۍ پرېکول نه وي، مګر الله به هغه ته له درېیو شیانو څخه یو ورکړي: یا به هغه څه ژر ورکړي چې ده غوښتلي، یا به یې د اخرت لپاره ورته زېرمه کړي، یا به د ده له غوښتنې سره برابر یو زیان ترې واړوي.”

صحابه وو وپوښتل: “که موږ ډېر وغواړو نو؟” هغه وفرمایل: “الله تر دې هم ډېر ستر دی.” (احمد — الباني صحیح بللی)

دا حدیث هر هغه څه لري چې تا ته پکار دي. هره صادقه دعا له درېیو ځوابونو څخه یو ترلاسه کوي. هېڅ یو یې رد نه دی. راځه هر یو ته وګورو.

درې ځوابونه

۱. غوښتنه په دې ژوند کې ورکول کېږي

دا هغه څه دي چې موږ یې هیله کوو او کله ناکله یې ترلاسه کوو. الله هغه ځانګړی شی راکوي چې موږ غوښتلی وي، په هغه ډول چې موږ یې انځور کړی وي، په داسې وخت کې چې موږ یې پېژندلای شو. کله چې دا وشي، د دعا او پایلې ترمنځ تړاو لیدل اسانه وي.

خو دلته هم ژورتیا شته. نبي ﷺ وفرمایل: “دعا تر هغه وخته قبلېږي چې بنده بیړه ونه کړي، داسې ووايي: ‘ما دعا وکړه خو زما لپاره قبوله نه شوه.’” (بخاري او مسلم). بې صبري خپله دروازه تړلای شي. کله چې ته له یوې دعا لاس واخلې، کېدای شي د ځواب له راتګ لږ مخکې تم شوی یې.

۲. دعا د اخرت لپاره زېرمه کېږي

دا هغه ځواب دی چې هغه مؤمن ته تر ټولو ډېره تسلي ورکوي چې پرې پوه شي، او هغه څوک ډېر پرې ستړی کېږي چې نه پرې پوهېږي.

الله ښايي په دې ژوند کې هغه څه درنه کړي چې تا غوښتلي وي. خو هغه دعا ساتي او د قیامت په ورځ یې په اجر او روزۍ بدلوي. عالمان یې داسې بیانوي: د قیامت په ورځ به خلک هغه اجر وویني چې د هغو دعاګانو په بدل کې یې ترلاسه کوي چې په دنیا کې ورته ځواب نه و ورکړل شوی، او دوی به هیله وکړي چې کاش په دې ژوند کې یې هېڅ دعا نه وای قبوله شوې، څو ټولې د هغې ورځې لپاره زېرمه شوې وای.

که ستا دعا په هغه ډول ځواب نه شوه چې تا غوښت، نو ورکه نه شوه. قبوله شوه، ثبت شوه، او زېرمه شوه. بس د هغې ارزښت په دې نړۍ کې نه ورکول کېږي.

۳. یو زیان اړول کېږي

دا ښايي تر ټولو نه لیدل کېدونکی ځواب وي، او هغه ځواب چې موږ یې ډېر ځله عادي ګڼو. الله ښايي ستا دعا ته د یو څه په درکولو ځواب ورنه کړي، بلکې داسې بد شی لرې کړي چې پر تا راتلونکی و.

تا پر لاره د خونديتوب دعا وکړه. ته هېڅکله د هغه ټکر په اړه خبر نه شوې چې که پنځه دقیقې مخکې وتلی وای نو پېښېده، ځکه هغه پېښ نه شو. ستا دعا قبوله شوې وه. ته یې یوازې نه شې لیدلای.

دا ځواب باید په ژوره توګه زموږ د بې ځوابه ښکاره کېدونکې دعا ارزونه بدله کړي. موږ هغه حالت نه شو لیدلای چې نه دی پېښ شوی. موږ نه پوهېږو څه مخنیوی شوی. هغه چوپتیا چې تا ترلاسه کړه ښايي د رحمت تر ټولو لوړ غږ و.

ولې دعاګانې کله ناکله بندېږي

که څه هم هېڅ صادقه دعا له پامه نه غورځول کېږي، ځینې شرطونه شته چې اغېز کوي ایا ژر ځواب ورکول کېږي که نه. نبي ﷺ او د اسلام عالمانو څو یې یاد کړي دي:

حرامه روزي

نبي ﷺ د یو سړي یادونه وکړه چې لرې سفر کوي، دوړن او ګډوډ وي، لاسونه اسمان ته پورته کوي او وايي: “ای ربه، ای ربه!” خو خوراک یې حرام وي، څښاک یې حرام وي، جامې یې حرامې وي، او په حرامو روزل شوی وي. “نو دعا به یې څنګه قبوله شي؟” (مسلم)

حرام عاید، خوراک، یا ملکیت خنډ جوړوي. دا سزا نه ده؛ دا د برکت له سرچینې څخه د پرې کېدو طبیعي پایله ده.

ګناهونه او غفلت

ابن قیم الجوزیه لیکلي چې دعا د کمان په شان ده، او زړه د کمان تار دی. غافل زړه نرم او سست تار دی؛ غشی نه شي ویشتلای. ګناهونه د بنده او الله ترمنځ د شور په شان راټولېږي او پیغام کمزوری کوي.

دا د نا هیلۍ لپاره نه دي. دا د وضاحت لپاره دي. که ستا دعا تشه درته ښکاري، لومړی دننه وګوره. استغفار ډېر کړه. هغه څه پاک کړه چې کولی شې. دعا به روښانه لار ومومي.

داسې څه غوښتل چې تا ته زیان رسوي

الله ښايي هغه څه درنه کړي چې تا غوښتلي، ځکه هغه هغه څه ویني چې ته یې نه شې لیدلای: دا چې د هغه شي درکول به تا ته زیان ورسوي. “او کېدای شي تاسې یو شی بد وګڼئ حال دا چې هغه ستاسې لپاره ښه وي، او کېدای شي یو شی خوښ کړئ حال دا چې هغه ستاسې لپاره بد وي. الله پوهېږي او تاسې نه پوهېږئ.” (قرآن ۲:۲۱۶)

دا ښايي تر ټولو سخته حقیقت وي چې منل یې ګران دي. تا هغه غوښت. تا ورته اړتیا لرله. تا یې په ټول زړه دعا وکړه. خو د الله په علم کې، هغه چې د هر څه پای ویني، دا ستا لپاره غوره نه و.

د ځنډ حکمت

د ښکاره بې ځوابه پاتې کېدو له لاملونو هاخوا، په ځنډ کې خپله هم حکمت شته. هره ډالۍ سمدستي په ښه ډول نه ترلاسه کېږي.

فکر وکړه: که یو پلار ماشوم ته هر هغه څه په هماغه شېبه ورکړي چې ماشوم یې غواړي، ماشوم به هېڅکله انتظار کول، باور کول، د ترلاسه شوي شي ارزښت پېژندل، یا دا نه زده کوي چې پلار داسې بصیرت لري چې ماشوم یې نه لري. ځنډ خپله روزنه ده.

عالمان بحث کوي چې په دعا کې ځنډ کېدای شي:

د اخلاص ازموینه وي (ایا کله چې سخت شي پوښتل بس کوې؟)
د تکیې وده وي (څومره چې یو شي ته ډېر اړ یې، هماغومره الله ته ډېر ورګرځې)
چمتووالی وي (هغه څه چې تا غوښتلي ښايي داسې شرطونه وغواړي چې لا یې نه لرې)
ساتنه وي (ته ښايي د هغه څه لپاره تیار نه یې چې غوښتلي دې دي)

نبي ابراهیم ﷺ د صالح زوی دعا وکړه. لسیزې یې انتظار وکړ. کله چې اسماعیل وزېږېد او لوی شو، د قربانۍ ازموینه راغله؛ او پلار او زوی دواړه ورته تیار وو. ځنډ بې رحمي نه وه. دا تدبیر و.

څنګه ښه انتظار وکړو

دا ټول چې پوه شوې، نو څنګه د ناهیلۍ پر ځای د ایمان سره د انتظار تجربه اداره کوې؟

دعا جاري وساته. دا ښکاره خبره ښکاري، خو تر ټولو مهمه لارښوونه ده. حدیث په ځانګړي ډول د هغو خلکو خبرداری ورکوي چې وايي “ما دعا وکړه او قبوله نه شوه” او بیا لاس اخلي. لاس مه اخله. هر تکرار د پایلې له هر ډول والي پرته زېرمه شوی اجر زیاتوي.

له الله څخه وغواړه چې تا د هغه په تقدیر راضي کړي. له تر ټولو پیاوړو دعاګانو څخه یوه دا ده: اللهم إني أسألك الرضا بعد القضاء — “ای الله، زه له تا څخه له پرېکړې وروسته رضا غواړم.” ته دا نه غواړې چې هېڅ احساس ونه کړې. ته هغه ژوره ارامي غواړې چې د هغه ذات پر باور کولو راځي چې پرېکړه کوي.

د شرطونو له دام څخه ځان وساته. “که دا دعا قبوله شي نو ایمان به لرم” ایمان نه دی؛ دا راکړه ورکړه ده. قرآن د هغو کسانو ستاینه کوي چې د پایلې له هر ډول والي پرته شکر کوونکي او صابر پاتې کېږي. دا هغه ځانګړنې دي چې د دعا او ځواب ترمنځ په واټن کې روزل کېږي.

دعا له توکل سره ونښلوه. دعا پر الله له باور څخه جلا نه ده؛ بلکې د هغه څرګندونه ده. کله چې ته دعا کوې، ته منې چې الله ته اړ یې، پایله د هغه په لاس کې ده، او د هغه پرېکړه ستا تر پرېکړې غوره ده. د تسلیمۍ دغه حالت د توکل حقیقت دی. دعا خپله عمل دی.

د اړول شوي زیان نښه ولټوه. کله چې داسې څه وشي چې تا نه غوښتل، وپوښته: څه به مخنیوی شوی وي؟ کله چې یوه دروازه وتړل شي، وپوښته: دا ما له کوم زیان څخه ساتي؟ د درېیم ځواب د لیدلو لپاره د سترګو روزل ستا اړیکه له نه پوره شوو هیلو سره بدلوي.

د وخت په اړه یوه یادونه

نبي ﷺ ځانګړي وختونه ښودلي چې دعا پکې د قبلېدو ډېر امکان لري: د شپې وروستۍ درېیمه برخه، د اذان او اقامت ترمنځ، د روژې پر مهال (په ځانګړي ډول د روژه ماتي وخت)، د جمعې په ورځ (یو ځانګړی ساعت)، په سجده کې، د باران پر وخت، او د سفر پر مهال.

که غواړې دعا دې لرې ورسېږي، په مناسب وخت کې یې ولېږه. دا خرافات نه دي؛ دا د هغه چا لارښوونه جدي نیول دي چې الله یې تر ټولو ښه پېژانده.

هغه دعا چې تا بدلوي

د بې ځوابه ښکاره کېدونکې دعا یو وروستی اړخ شته چې لږ پرې خبرې کېږي: هغه دعا چې اصل کې د پایلې لپاره نه وه.

کله ناکله د سوال مقصد خپله سوال وي. الله ته تلل، لاسونه پورته کول، خپله اړتیا په ژبه راوړل، او پایله سپارل؛ دا هغه څوک بدلوي چې دا کوي. نفس تشوي. عاجزي وده کوي. له الله سره اړیکه داسې ژوروي چې سمدستي ځوابونه یې هېڅکله نه شي جوړولای.

هغه مؤمن چې کلونه یې په صبر دعا کړې وي، بې له دې چې غوښتل شوی ځانګړی شی ترلاسه کړي، ډېر وخت له الله سره داسې اړیکه لري چې هېڅ اسانه ځواب یې نه شو جوړولای.

دا د کړاو ښکلی ښودل نه دي. الله المجیب دی؛ هغه ذات چې ځواب ورکوي. هغه ځواب ورکوي. خو هغه په داسې لارو ځواب ورکوي چې هم ستا غوښتنه درنوي او هم هغه څوک چې ته ترې جوړېږې.

ستا دعا اورېدل شوې ده. هره یوه یې. ځواب لا مخکې په حرکت کې دی.

Nafs دلته دی چې تا سره د دعا عادت ساتلو کې مرسته وکړي — حتی په هغو ورځو کې چې داسې ښکاري لکه چوپتیا ته خبرې کوې.